بررسی محلول پاشی تنظیم کننده رشد براسینواستروئید و کود زیستی بر صفات و بیوشیمیایی گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis) در شرایط آبیاری با فاضلاب خام

گیاه دارویی رزماری (Rosmarinus officinalis) از گیاهان تیره نعناعیان می باشد. رزماری یا اکلیل کوهی گیاهی خشبی، همیشه سبز و چندساله است. منشا آن نواحی مدیترانه در جنوب اروپا گزارش شده است. ارتفاع گیاه رزماری با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت و بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است. برگ ها چرمی شکل به طول ۱.۵ تا ۴ سانتیمتر و نوک تیز است. سطح فوقانی برگ ها فاقد کرک و سبزرنگ است. به علت وجود اسانس در برگ ها این گیاه بسیار معطر و خوشبو است (مجنون حسینی و دوازده امامی، ۱۳۸۶). عوامل محیطی باعث تغییراتی در رشد، مقدار و کیفیت مواد موثره (نظیر آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، استروئیدها و اسانس ها) در گیاهان دارویی می گردد. محصول زراعی یک گیاه دارویی وقتی مقرون به صرفه است که مقدار متابولیت های اولیه و ثانویه آن به حد مطلوب رسیده باشد و با انتخاب عوامل محیطی و ارقام گیاهی مناسب می توان به حداکثر محصول دست یافت. برگ های رزماری حاوی مواد موثره است. یکی از مهم ترین ترکیب های این گیاه اسانس است که مقدار آن در برگ های خشک ۱ تا ۲.۵ درصد می باشد در حالی که مقدار آن در شاخه ها و سرشاخه ها به ۰.۵ تا ۱.۵ درصد می رسد. مهم ترین ترکیب های شناسایی شده در اسانس ۱و۸ سینئول به مقدار ۱۲ تا ۳۵ درصد، کامفور ۱۵ تا ۲۵ درصد، بورنئول ۱۵ درصد، بورنیل استات، آلفا و بتا پینن، کامفن و لینالول می باشند. مواد موثره این گیاه ضدباکتری و ضدقارچ بوده و از خاصیت آنتی اکسیدانی قوی برخوردار است. اسانس رزماری سبب تنظیم گردش خون شده، ضدتورم و ضد درد است و رماتیسم را معالجه می کند. در حال حاضر از این گیاه و مواد موثره آن در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی، عطر و ادکلن، غذایی و نوشابه سازی استفاده می شود (امیدبیگی ۱۳۸۸). ترکیب های دیگر موجود در برگ شامل تانن ۶ تا ۸ درصد، اسیدهای آلی مانند اسید رزمارینیک و اسید نئوک لروژنیک، فلاونوئید (مانند آپی ژنین و لوتئولین)، ترکیب های تری ترپنی مانند اپی آلفا آمارین و اسید اوروسلیک، دی ترپن ها مانند اسید کارنوسیک و مواد تلخ می باشند (مجنون حسینی و دوازده امامی، ۱۳۸۶). با توجه به اهمیت فلزات سنگین موجود در آب فاضلاب و محدودیت گسترش زمین های کشاورزی، حاصلخیزی کم خاک ها و آب آبیاری، کاربرد تنظیم کننده رشد -۲۸ هوموبراسینولید به همراه کودهای زیستی کمپوست و ورمی کمپوست در گیاه دارویی رزماری در جهت کاهش اثرات تنش فلزات سنگین و افزایش کارایی گیاه پالایی بیانگر اهمیت موضوع تحقیق است.

کلیدواژه ها:

براسینواستروئید ، تنظیم کننده رشد ، رزماری ، فاضلاب خام ، کود زیستی ، کمپوست ، ورمی کمپوست ، فلزات سنگین ، گیاه پالایی