بررسی محلول پاشی تنظیم کننده رشد براسینواستروئید و کود زیستی بر صفات مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis L) در شرایط آبیاری با فاضلاب خام

گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis) از گیاهان تیره نعناعیان می باشد. رزماری یا اکلیل کوهی گیاهی خشبی همیشه سبز و چند ساله است منشا آن نواحی مدیترانه در جنوب اروپا گزارش شده است. ارتفاع گیاه رزماری با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت و بین ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است برگها چرمی شکل به طول ۱.۵ تا ۴ سانتیمتر و نوک تیز است. سطح فوقانی برگها فاقد کرک و سبزرنگ است. به علت وجود اسانس در برگها این گیاه بسیار معطر و خوشبو است. عوامل محیطی باعث تغییراتی در رشد مقدار و کیفیت مواد موثره (نظیر آلکالوئیدها، گلیکوزیدها، استروئیدها و اسانس ها) گیاهان دارویی می گردد. محصول زراعی یک گیاه دارویی وقتی مقرون به صرفه است که مقدار متابولیت های اولیه و ثانویه آن به حد مطلوب رسیده باشد و با انتخاب عوامل محیطی و ارقام گیاهی مناسب می توان به حداکثر محصول دست یافت. برگ های رزماری حاوی مواد موثره است. یکی از مهمترین ترکیب های این گیاه اسانس است که مقدار آن در برگ های خشک بین ۱ تا ۲.۵ درصد می باشد در حالی که مقدار آن در شاخه ها و سرشاخه ها به ۰.۵ تا ۱.۵ درصد می رسد. مهمترین ترکیب های شناسایی شده در اسانس ۱ و ۸ سینئول به مقدار ۱۲ تا ۳۵ درصد، کامفر (۱۵ تا ۲۵ درصد) بورنئول ۱۵ درصد، بورنیل استات، آلفا و بتا پینن، کامفن و لینالول می باشند. مواد موثره این گیاه ضدباکتری و ضدقارچ بوده و از خاصیت آنتی اکسیدانی قوی برخوردار است. اسانس رزماری سبب تنظیم گردش خون شده ضد تورم و ضد درد است و رماتیسم را معالجه می کند. در حال حاضر از این گیاه و مواد موثره آن در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی، عطر و ادکلن، غذایی و نوشابه سازی استفاده می شود. ترکیب های دیگر موجود در برگ شامل تانن (۶ تا ۸ درصد)، اسیدهای آلی مانند اسید رزمارینیک و اسید نئوکلروژنیک، فلاونوئید (مانند آپیژنین و لوتئولین)، ترکیب های تری ترپنی مانند اپی آلفا-آمارین و اسید اوروسلیک، دی ترپن ها (مانند اسید کارنوسیک) و مواد تلخ می باشند. با توجه به اهمیت فلزات سنگین موجود در آب فاضلاب و محدودیت گسترش زمین های کشاورزی، حاصلخیزی کم خاک ها و آب آبیاری، کاربرد تنظیم کننده رشد هوموبراسینوئید به همراه کودهای زیستی کمپوست و ورمی کمپوست در گیاه دارویی رزماری در جهت کاهش اثرات تنش فلزات سنگین و افزایش کارایی گیاه پالایی بیانگر اهمیت موضوع تحقیق است. یکی از راهکارهای افزایش عملکرد گیاهان کاربرد تنظیم کننده های رشد گیاهی در شرایط تنش و غیرتنش است. براسینو استروئید باعث افزایش مقاومت گیاهان در برابر تنش های گوناگون غیرزنده می شود. این مواد در سطح مولکولی موجب تغییر بیان ژن و تغییر متابولیسم و بیوسنتز اسیدهای نوکلئیک و پروتئین ها می شوند. براسینو استروئیدها تحمل گیاهان را در محدوده وسیعی از استرس های محیطی از قبیل خشکی، شوری، سرما و فلزات سنگین موجود در آب فاضلاب افزایش می دهد و این افزایش عموما وابسته به تولید و رونوشت ژن های ضدتنش از جمله پروتئین شوک گرمایی بوده که نشانگر افزایش رونوشت ژن های مسئول پاسخ به تنش برای بالا بردن تحمل به تنش در درون گیاهان تیمار شده بوسیله براسینو استروئید بوده است. براسینو استروئیدها گروه جدیدی از تنظیم کننده های رشد گیاهی با تاثیر تحریک کننده رشد هستند. این ترکیبات اولین استروئیدهای گیاهی با ماهیت تنظیم کنندگی هستند که از دانه های گرده خردل جدا شده اند. یکی از انواع مهم این گروه هوموبراسینولید است. براسینو استروئیدها در مقادیر بسیار کم در حد نانوگرم بر گرم وزن تر در گیاهان وجود دارند و غلظت درونی براسینو استروئیدها در بافت های مختلف گیاهی متفاوت است. بافت های جوان رویشی دارای مقادیر بالاتری از براسینو استروئیدها نسبت به بافت های بالغ هستند. تحریک رشد به وسیله براسینو استروئیدها منجر به تقسیم و طویل شدن سلول می شود. تولید اسانس گیاهان دارویی می تواند با استفاده از مواد تنظیم کننده رشد گیاهی تحت تاثیر قرار بگیرد. از آنجایی که هورمون های مختلف گیاهی می توانند فرآیندهای مشابه بیولوژیک را کنترل کنند و تداخل بین هورمون های مختلف می تواند در مراحل بیوسنتز هورمونی اتفاق بیافتد، انتقال سیگنال یا بیان ژن می تواند بیانگر تنظیم پاسخ به تنش در گیاهان بوسیله براسینو استروئیدها با مشارکت دیگر هورمون ها باشد. تنش فلزات سنگین ناشی از آب فاضلاب یکی از مهمترین عوامل کاهش دهنده عملکرد محصولات کشاورزی در سطح جهان است. هر چه مقاومت به این تنش ها بیشتر شود امکان افزایش محصول فراهم تر خواهد گردید. فلزات سنگین آن دسته از عناصر فلزی دارای وزن اتمی بیش از ۲۰ یا به عبارت دیگر با چگالی بالاتر از ۳.۵ هستند.

کلیدواژه ها:

براسینواستروئید ، رزماری ، محلول پاشی ، فلزات سنگین ، کود زیستی ، آبیاری با فاضلاب