اثرات حشره کشی و دورکنندگی بخش های مختلف اسطوخودوس روی شیشه دندانه دار برنج

Oryzaephilus surinamensis L. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین پیشوا، سالانه آفات انباری به خصوص در راسته قاب بالان نظیر شیشه دندانه دار خسارت قابل ملاحظه ای به محصولات کشاورزی در انبارها وارد می نمایند. ملاحظات مختلف به خصوص در ارتباط با آلودگی مواد غذایی فرآوری شده با سموم شیمیایی مدیریت این آفت را با چالش های جدی مواجه کرده است؛ از این رو استفاده از اسانس های گیاهی با خاصیت دور کنندگی یا کشندگی می تواند یکی از راهکارهای جایگزین برای مدیریت شیمیایی باشد. این حشره به معنی واقعی کلمه همه جایی و پلی فاز است و می تواند در مقابل تغییرات شدید گرما و سرما مقاومت نشان دهد. طبق بررسی های به عمل آمده اسانس سرو نقره ای Cupressus arizonica Greene، اکالیپتوس Eucalyptus camaldulensis D، پوست میوه لیمو شیرین Citrus limetta دارای اثرات دور کنندگی روی شپشه دندانه دار می باشند. مطالعات کمی به منظور کنترل شپشه دندانه دار با استفاده از سمیت تماسی و تنفسی اسانس اسطوخودوس انجام شده است. در این مقاله اثرات کشندگی و دورکنندگی اسانس قسمت های مختلف گیاه اسطوخودوس روی حشره کامل شپشه دندانه دار برنج مورد بررسی قرار گرفت. آزمایشات زیست سنجی در شرایط آزمایشگاهی تحت دمای ۲۷°C و رطوبت نسبی ۶۵ درصد و در تاریکی و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با پنج تکرار انجام پذیرفت. سمیت تماسی بعد از آزمایشات مقدماتی با غلظت هایی از اسانس بدست آمده از برگ (۲۶.۷، ۳۰.۶، ۳۲.۵، ۴۱.۹ و ۵۲ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا)، ساقه (۳۴.۳، ۴۰.۱۴، ۴۹.۶، ۵۳.۴، ۶۰.۳ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا) و ریشه (۴۰.۳، ۴۹.۹، ۵۰.۶، ۶۲.۵، ۶۶.۷ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا) و ارزیابی سمیت تماسی برای غلظت های اسانس های بدست آمده از برگ (۲۱.۷، ۲۴.۰، ۲۹.۵، ۳۱.۳، ۳۹.۳ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا)، ساقه (۲۷.۷، ۳۸.۱، ۴۰، ۴۸.۷، ۵۵ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا) و ریشه (۴۰، ۳۸.۳، ۴۷.۷، ۵۵.۶۱، ۶۰.۷ میکرولیتر بر میلی لیتر هوا) در ظروف پتری و با ۲۰ عدد حشره کامل یک تا دو روزه انجام شد. همچنین اثر دور کنندگی اسانس قسمت های برگ، ساقه و ریشه با روش اولفکتومتری بر روی حشره کامل انجام پذیرفت. این آزمایش در پنج تکرار با استفاده از ۳۰ حشره بالغ در هر تکرار انجام شد. طبق نتایج هر سه قسمت گیاه با افزایش غلظت اسانس میزان دور کنندگی افزایش داشته است. همچنین میزان دور کنندگی اسانس برگ در تمامی غلظت ها بیشتر از سایر اجزای گیاه بود؛ به همین ترتیب میزان دور کنندگی اسانس برگ، ساقه و سپس ریشه به ترتیب کاهش یافت. برگ اسطوخودوس بر روی حشره کامل آفت بیشترین اثر کشندگی در سمیت تنفسی (LC۵۰ = ۲۵.۳ ml/l) و تماسی (LC۵۰ = ۱۸.۹ μl/ml) را داشت؛ سایر قسمت های گیاه شامل ساقه و ریشه کمترین اثر کشندگی را بر روی آفت مورد نظر داشتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده های مربوط به اثر دور کنندگی اسانس های مورد بررسی نشان داد که اسانس برگ اسطوخودوس نسبت به دو اسانس دیگر با غلظت کمتری قادر به دور کردن حشرات کامل شپشه دندانه دار برنج بوده و دور کننده قوی تری می باشد. هیچ گونه اثر کشندگی در اسانس اسطوخودوس بر روی افراد بالغ شپشه دندانه دار مشاهده نشد.

کلیدواژه ها:

Lavandula officinalis ، Oryzaephilus surinamensis ، کشندگی ، دور کنندگی