جایگاه چرای شتر در اکوسیستمهای بیابانی:ایران چالشها تاثیرات و راهکارهای مدیریتی

بر اساس تعریف کنوانسیون سازمان ملل متحد تخریب در مناطق خشک و نیمه خشک ناشی از عوامل مختلف از جمله تغییرات آب و هوایی و فعالیتهای انسان می باشد. این پدیده باعث به هم خوردن تعادل، خاک، پوشش گیاهی و اقلیم در مناطق دارای اقلیم خشک شده و تداوم این شرایط منجر به کاهش یا نابودی کامل توان بیولوژیک اراضی، از بین رفتن شرایط مساعد زندگی و افزایش مناظر ناخوشایند بیابانی خواهد شد. بیابان زایی در مناطق خشک و نیمه خشک تاریخچه طولانی دارد و همیشه با فعالیتهای انسان همراه بوده است. اکوسیستم های بیابانی ایران به عنوان بستر اصلی پرورش شتر با چالش های متعددی از جمله تغییرات اقلیمی، خشکسالی های ممتد، پدیده ریزگردها و فشار چرای دام مواجه هستند. این پژوهش با هدف تلفیق و تحلیل مطالعات پیشین به بررسی نقش چرای شتر در تخریب یا پایداری این اکوسیستم های شکننده، توجیه اقتصادی این حرفه و ارائه راهکارهای مدیریتی یکپارچه می پردازد. روش تحقیق مبتنی بر مطالعه مروری مقالات علمی معتبر در این حوزه است. یافته ها نشان می دهد که شتر به دلیل ویژگی های فیزیولوژیک منحصر به فرد، رفتار تغذیه ای انتخابی و علاقه به مصرف گونه های خاردار و بوته ای مانند Seidlitia، Alhagi rosmarinous و Salsola که نقش کلیدی در تثبیت خاک دارند، در مقایسه با دام های دیگر می تواند در مدیریت مراتع نقش داشته باشد. با این حال چرای بی رویه و خارج از ظرفیت مرتع، به ویژه در شرایط خشکسالی، منجر به تخریب پوشش گیاهی، تشدید فرسایش بادی و افزایش کانون های ریزگرد می گردد. از سوی دیگر تحلیل های اقتصادی در فلات مرکزی ایران حاکی از سودآوری مثبت پرورش سنتی شتر است که عمدتا متکی بر فروش شتر زنده است. نتیجه گیری کلی آن است که مدیریت پایدار چرای شتر مستلزم تعادل دقیق بین ظرفیت مرتع، الگوی چرای سازگار با اکولوژی منطقه و توسعه پرورش صنعتی برای کاهش فشار بر عرصه های طبیعی است. راهکارهای پیشنهادی شامل تعیین ظرفیت چرا بر اساس وضعیت مرتع، توسعه صنعت شترداری همراه با اکوتوریسم، اجرای برنامه های احیاء و قرق و مدیریت یکپارچه حوزه ای برای مقابله با بیابان زایی و ریزگردها می باشد.

کلیدواژه ها:

شتر ، چرای مدیریت شده ، اکوسیستم های بیابانی ، ریزگردها ، توجیه اقتصادی ، فلات مرکزی ایران