استخراج و خالص سازی لیپیدهای قطبی (Polar Lipids) از تفاله قهوه فرآوری شده (Spent Coffee Grounds) با استفاده از مایعات فوق بحرانی (Supercritical Fluids) و ارزیابی کاربرد آنها در افزایش زیست فراهمی (Bioavailability) ترکیبات لیپوفیلیک

تفاله قهوه فرآوری شده به عنوان یکی از عمده ترین ضایعات صنایع، قهوه حاوی مقادیر قابل توجهی لیپیدهای قطبی است که می توانند به عنوان امولسیفایرهای طبیعی و حامل های ترکیبات زیستی عمل کنند این پژوهش بر استخراج و خالص سازی لیپیدهای قطبی از تفاله قهوه با استفاده از مایعات فوق بحرانی به ویژه دی اکسید کربن فوق بحرانی با اتانول به عنوان کو سولونت تمرکز دارد تفاله قهوه از کارخانجات محلی ایران جمع آوری و با روش های پیش تصفیه مانند خشک کردن و آسیاب آماده استخراج گردید استخراج در فشارهای ۱۵۰ تا ۳۵۰ بار دماهای ۴۰ تا ۷۰ درجه سانتی گراد و غلظت های کو سولونت ۵ تا ۲۰ درصد وزنی انجام گرفت خالص سازی با کروماتوگرافی ستونی سیلیکاژل و HPLC برای جداسازی فسفولیپیدها، گلیکولیپیدها و استرهای دی ترپن الکل انجام شد نتایج نشان داد که شرایط بهینه استخراج فشار ۲۵۰ بار دما ۵۵ درجه سانتی گراد ۱۵ درصد اتانول بازده لیپید قطبی ۱۲.۵ درصد وزنی را فراهم کرد که شامل ۴۵ درصد فسفولیپیدها و ۳۰ درصد گلیکولیپیدها بود پروفایل اسیدهای چرب با GC-MS تحلیل و غنی از اسیدهای غیر اشباع مانند اولئیک و لینولئیک شناسایی شد ارزیابی زیست فراهمی با مدل in vitro ۲-Caco مدل های حیوانی موش نشان دهنده افزایش ۳.۲ برابری نفوذپذیری بتا کاروتن و کورکومین به عنوان ترکیبات لیپوفیلیک مدل بود لیپیدهای قطبی استخراج شده امولسیون های پایدار با اندازه ذرات ۱۲۰ نانومتر تشکیل دادند و شاخص پایداری امولسیون را به ۹۵ درصد رساندند مدل سازی سینتیکی استخراج با مدل Sovova تطابق ۹۸ درصدی با داده های تجربی نشان داد کاربرد در فرمولاسیون های غذایی مانند غنی سازی ماست و نوشیدنی های عملکردی افزایش فعالیت آنتی اکسیدانی ۴۰ درصدی و کاهش اکسیداسیون لیپیدها را به همراه داشت این رویکرد نه تنها ضایعات قهوه را به ارزش افزوده تبدیل می کند بلکه راهکاری سبز برای افزایش زیست فراهمی ترکیبات لیپوفیلیک ارائه می دهد چالش های احتمالی مانند هزینه انرژی با بهینه سازی فشار و دما برطرف شد این تحقیق پایه ای برای تولید صنعتی امولسیفایرهای طبیعی از تفاله قهوه در ایران فراهم می آورد و پتانسیل صادرات محصولات زیستی را برجسته می سازد.

کلیدواژه ها:

لیپیدهای قطبی ، مایعات فوق بحرانی ، زیست فراهمی ، تفاله قهوه ، امولسیفایر طبیعی