بررسی اثرات نامتقارن رانت، نفت مشعل سوزی گاز و هزینه های اجتماعی آلودگی بر رشد اقتصادی ایران با رویکرد NARDL

پژوهش حاضر به بررسی اثرات نامتقارن رانت، نفت مشعل سوزی گاز و مخارج سلامت به عنوان هزینه اجتماعی ناشی از آلودگی هوا بر رشد اقتصادی ایران طی دوره ی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ با استفاده از الگوی NARDL پرداخته است. نتایج تخمین بلندمدت نشان می دهد تکانه های منفی رانت نفت از طریق اصلاح ساختارهای اقتصادی به افزایش ۲۲ درصدی رشد اقتصادی منجر می شود اما تکانه های مثبت اثر معناداری ندارند. یافته های کوتاه مدت نیز بیانگر آن است که رابطه رانت نفت و رشد اقتصادی در ایران معکوس و نامتقارن است. این نتیجه با فرضیه ی نفرین منابع در اقتصاد ایران همخوانی دارد. مشعل سوزی گاز به عنوان شاخصی از هدررفت انرژی و آلودگی زیست محیطی رشد اقتصادی را به میزان ۵۶ درصد افزایش می دهد. این اثر نه به دلیل مطلوبیت آن بلکه ناشی از همزمانی افزایش مشعل سوزی با گسترش فعالیت های استخراجی و رشد درآمدهای نفتی است. همچنین مخارج سلامت در کوتاه مدت موجب کاهش رشد اقتصادی می شود، اما در بلندمدت با یک وقفه باعث افزایش آن می گردد. به طوری که افزایش تقاضا برای خدمات درمانی با گسترش ظرفیت های بخش سلامت بخشی از اثر منفی کوتاه مدت را جبران می کند. وجود وقفه های تولید ناخالص داخلی با علامت منفی نشان می دهد روند رشد اقتصادی کشور ناپایدار و اصلاحی است. مقدار ضریب تصحیح خطا ۰/۶۹- سرعت بازگشت اقتصاد به تعادل پس از شوک ها را نشان می دهد. این یافته ها بر ضرورت سیاست گذاری چندجانبه در جهت کاهش مشعل سوزی و بازیافت گاز همراه کاهش آلودگی هوا و تنوع بخشی به منابع درآمدی برای تحقق رشد پایدار تاکید می کنند. با توجه به شرایط رکودی تورمی، ایران، افزایش مالیات می تواند اثر رکودی داشته باشد؛ بنابراین، تمرکز بر ظرفیت های بومی و بهبود کیفیت محیط زیست ضمن کاهش آلودگی و حفظ منابع زمینه گسترش صنعت گردشگری به ویژه گردشگری سلامت را فراهم می سازد و می تواند به منبعی پایدار و غیر فسیلی برای رشد اقتصادی تبدیل گردد.

کلیدواژه ها:

رانت نفت ، مشعل سوزی گاز ، مخارج سلامت ، آلودگی هوا ، گردشگری سلامت ، توسعه پایدار