نقش آموزش و ترویج در توسعه علوم نوین در حوزه بیابان و بیابان زدایی

بیابان زایی به عنوان یکی از بحران های پیچیده و چندوجهی زیست محیطی در دهه های اخیر به چالشی راهبردی برای امنیت غذایی، منابع طبیعی و توسعه پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک جهان تبدیل شده است. مطابق با گزارش های بین المللی بیش از ۴۰ درصد سطح خشکی های زمین تحت تاثیر تخریب سرزمین قرار دارد و پیش بینی ها نشان می دهد که در صورت عدم مداخله موثر، این رقم تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۹۰ درصد خواهد رسید. ایران با دارا بودن بیش از ۳۰ میلیون هکتار اراضی مستعد بیابان زایی و نرخ سالانه حدود ۱۲۵ هزار هکتار پیشروی، بیابان در زمره کشورهایی قرار دارد که به شدت در معرض تهدید این پدیده هستند. در تحلیل علل بیابان زایی نقش عوامل انسانی و رفتاری از جمله بهره برداری ناپایدار، ضعف آگاهی عمومی و نبود سیاست های یکپارچه برجسته است. در این میان آموزش و ترویج به عنوان ابزارهای نرم و زیربنایی حکمرانی سرزمین می توانند با ارتقاء سواد اقلیمی، انتقال دانش بومی، و توانمندسازی جوامع محلی، مسیر مقابله با بیابان زایی را هموار سازند. تجارب جهانی نیز موید آن است که طرح های آموزشی و ترویجی موفق، مبتنی بر شناخت زمینه های فرهنگی، مشارکت فعال ذی نفعان و بهره گیری از فناوری های نوین طراحی شده اند. این مقاله با رویکرد تحلیلی مفهومی به بررسی ظرفیت های آموزش و ترویج در توسعه علوم نوین مقابله با بیابان زایی پرداخته و از رهگذر تحلیل سیاست های ملی و بین المللی چارچوبی برای پیوند میان نظام های رسمی، آموزش فناوری های نوین و حکمرانی مشارکتی در حوزه مناطق خشک ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

بیابان زایی ، آموزش محیط زیستی ، ترویج ، دانش بومی ، سواد اقلیمی ، حکمرانی سرزمین ، توسعه پایدار