بازاندیشی در حکمرانی منابع طبیعی برای مقابله با بیابان زایی: تحلیل چالش های جهانی و منطقه ای با تاکید بر الزامات توسعه پایدار

بیابان زایی یکی از پیچیده ترین و فراگیرترین بحران های زیست محیطی قرن بیست و یکم است که آثار چندسطحی آن بر امنیت غذایی، مهاجرت، فقر و فروپاشی اکوسیستم ها به ویژه در کشورهای خشکسالی خیز مانند ایران عمیق و غیرقابل انکار است. حکمرانی سنتی بر منابع طبیعی با تاکید بر رویکردهای تمرکزگرا، بخشی نگر و غیربومی، در مواجهه با این بحران ناتوان مانده است. این مقاله با رویکردی انتقادی تحلیلی به بررسی نقاط ضعف ساختار حکمرانی منابع طبیعی ایران پرداخته و با مرور تجربیات جهانی و تحلیل اسناد بین المللی نظیر UNCCD و اهداف توسعه پایدار راهکارهایی برای بازاندیشی در سیاست گذاری و حکمرانی ارائه می دهد. بررسی موردی دشت ورامین به عنوان نمونه ای ملموس از شکست حکمرانی در مهار بیابان زایی چارچوبی برای تحلیل فرایندهای تصمیم گیری، نهادسازی، مشارکت محلی و نقش داده های علمی فراهم می سازد. یافته های این مطالعه حاکی از ضرورت حرکت به سوی حکمرانی چند سطحی، آینده نگر عدالت محور در مدیریت سرزمین است؛ حکمرانی ای که با تلفیق فناوری، مشارکت مردمی و رویکردهای سیستمی قابلیت مقابله موثر با بیابان زایی را داشته باشد. در پایان الزامات سیاست گذاری و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار حکمرانی با هدف توسعه پایدار و بازدارندگی موثر بیابان زایی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

بیابان زایی ، حکمرانی منابع طبیعی ، دشت ورامین ، توسعه پایدار ، مشارکت محلی ، کنوانسیون UNCCD