رژیم حقوقی منابع آب مشترک و چالش های منطقه ای ایران

این مقاله به بررسی رژیم حقوقی حاکم بر منابع آب مشترک در حقوق بین الملل عمومی و تحلیل چالش های منطقه ای ایران در بهره برداری از رودخانه های فرامرزی می پردازد. با توجه به وابستگی ایران به آبراه های مشترک نظیر هیرمند، ارس و حوزه دجله فرات، مدیریت حقوقی این منابع از اهمیت ژئوپلیتیکی و امنیتی برخوردار است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی و با اتکا به اصول بنیادین حقوق بین الملل محیط زیست از جمله اصل بهره برداری منصفانه و معقول، اصل عدم ورود خسارت قابل ملاحظه و تعهد به همکاری، ظرفیت های موجود برای حل و فصل اختلافات آبی منطقه را ارزیابی می کند. چارچوب حقوقی تحقیق بر مبنای قواعد مندرج در کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق استفاده های غیرکشتیرانی از آبراه های بین المللی و رویه قضایی بین المللی شکل گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هرچند بسیاری از اصول حقوق آب های بین المللی جنبه عرفی یافته اند، اما ضعف سازوکارهای نهادی منطقه ای و سیاسی سازی موضوع آب مانع تحقق همکاری پایدار شده است. مقاله در پایان پیشنهاد می کند که تقویت دیپلماسی آب، نهادینه سازی سازوکارهای مشترک و بهره گیری فعال از ظرفیت های حقوق بین الملل می تواند به کاهش تنش های آبی و ارتقای امنیت منطقه ای ایران کمک کند.

کلیدواژه ها:

منابع آب ، اصل بهره برداری منصفانه ، اصل عدم ورود خسارت ، توسعه پایدار