فرونشست زمین در استان خراسان جنوبی و راهکارهای مقابله با آن؛ آبخیزداری و آبخوانداری در حفاظت و بهبود منابع آب و خاک و توسعه پایدار

برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی در کشور به منظور جبران کسری آب شرب، کشاورزی و صنعت، باعث شکل گیری و تشدید پدیده فرونشست بویژه در سال های اخیر شده است. با این وجود، این پدیده از جنبه های مختلف از جمله تدقیق اندازه گیری نرخ فرونشست، تصویب و اجرای قوانین کارآمد جهت کاهش نرخ فرونشست و نهایتا ارائه دستورالعمل های طراحی و راهکارهای اجرایی بهسازی، نیازمند مطالعات جامع فرادستگاهی و ملی خواهد بود. فرونشست زمین یک خطر زمین شناسی است که منجر به کاهش ارتفاع سطح زمین به صورت آرام یا ناگهانی می شود و خطر همیشگی برای امنیت و سلامت زیرساخت ها مانند راه آهن، خطوط انتقال نیرو و راه های ارتباطی است. از آنجا که فاکتورهای موثر بر فرونشست زمین بسیار پیچیده هستند، سطح اثر و میزان توسعه این پدیده در زمان و مکان متغیر است. فرونشست در بیش از ۳۳۳ دشت در ایران اتفاق افتاده است. ایران از کشورهایی است که در معرض وقوع بلایا و مخاطرات طبیعی مثل سیل، گردوغبار، فرونشست زمین و غیره قرار دارد و طبق بررسی ها وقوع بلایا و مخاطرات طبیعی و تشدید آن ها تا حدود زیادی ارتباط تنگاتنگ با مدیریت آب در حوزه های آبخیز دارد. بررسی منابع حکایت از این واقعیت دارد که مخاطراتی نظیر طوفان های گردوغبار، فرونشست زمین، سیل و زمین لغزش ها دارای رشد قابل توجهی در دو دهه اخیر بوده که عدم توجه به نقش مدیریت جامع حوزه آبخیز، عدم مدیریت آب در حوزه ها و عدم رعایت حقابه ها نقش اساسی در وقوع آن ها داشته است. در این راستا نویسنده در این مقاله به بررسی ابعاد گوناگون آبخیزداری و آبخوانداری به عنوان راهکارهای بنیادین و مناسب در مقابله با فرونشست زمین و حفاظت و بهبود منابع آب و خاک و توسعه پایدار در استان خراسان جنوبی می پردازد. روش اصلی در گردآوری و تحلیل داده ها در این پژوهش، مشارکت و مراجعات و مشاهدات حضوری و مستقیم نویسنده این مقاله در شهرستان ها و روستاهای استان خراسان جنوبی در سه دهه گذشته می باشد که همراه با عکس های پژوهشگر در حین تحقیق میدانی در موضوع پژوهش است که از آن ها نیز عکس های میدانی گرفته شده است و در این تحقیق مورد استفاده قرار می گیرند.

کلیدواژه ها:

فرونشست زمین ، آبخیزداری و آبخوانداری ، حفاظت و بهبود منابع آب و خاک ، توسعه پایدار ، راهکار ، استان خراسان جنوبی