مروری جامع بر آلودگی ناشی از میکروپلاستیک ها و نانوپلاستیک ها در آب، خاک، هوا زنجیره غذایی و پیامدهای آن بر سلامت انسان و حیوانات

آلودگی میکروپلاستیک و نانوپلاستیک به عنوان یکی از بحرانی ترین چالش های زیست محیطی قرن حاضر تبدیل شده است. این مقاله با مروری جامع به بررسی منابع، پراکنش، سرنوشت و اثرات سم شناختی میکروپلاستیک ها و نانوپلاستیک ها در تمامی بخش های محیط زیست از جمله آب، خاک، هوا و در مسیرهای انتقال بعدی آنها به زنجیره های غذایی با پیامدهایی برای سلامت انسان و حیوانات می پردازد. میکروپلاستیک ها ذرات پلاستیکی با اندازه کوچکتر از ۵ میلی متر و نانوپلاستیک ها با اندازه کوچکتر از ۱۰۰ نانومتر هستند که از منابع اولیه: مانند لوازم آرایشی، ساینده های صنعتی و منابع ثانویه تجزیه پلاستیک های بزرگتر منشا می گیرند. این ذرات به دلیل پایداری، اندازه کوچک، نسبت سطح به حجم بالا و توانایی جذب و تغلیظ آلاینده های محیطی مانند فلزات سنگین، آلاینده های آلی پایدار و عوامل بیماری زا خطرات قابل توجهی برای اکوسیستم و سلامت انسان ایجاد می کنند. ذرات میکروپلاستیک و نانوپلاستیک به ویژه ذرات کوچکتر از ۱ میکرومتر قادرند به بافت های مختلف از جمله خون، قلب، ریه ها، جفت و حتی مغز نفوذ کنند و اثراتی همچون اختلالات عصبی، تنفسی (آسم)، سرطان ریه، گوارشی، مشکلات هورمونی و اثرات ژنوتوکسیک و سیتوتوکسیک بر سلامت انسان بگذارند. همچنین میکروپلاستیک ها اثرات مضری بر سلامت دام، گیاهان، ساختار خاک و جمعیت میکروبی نیز دارند. این مطالعه یافته های پژوهش های بین المللی منتشر شده بین سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ و مطالعات پایگاه های اطلاعاتی داخلی در سال های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ را با تمرکز بر حضور میکروپلاستیک ها و نانوپلاستیک ها در اکوسیستم های آبی و خاکی جهانی، انتقال در زنجیره غذایی، مسیرهای مواجهه انسانی (بلع، استنشاق، تماس پوستی) و اثرات مستند شامل استرس اکسیداتیو، التهاب، سمیت ژنتیکی، اختلال در عدد درون ریز و متابولیک گردآوری و تحلیل می کند. این مقاله همچنین به روش های شناسایی، شکاف های دانش کنونی و راهکارهای بالقوه کاهش آلودگی می پردازد. آگاهی بخشی عمومی و بازنگری اساسی در سیاست های تولید و مصرف پلاستیک به عنوان راهکارهای اساسی کاهش این آلودگی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

میکروپلاستیک ، نانوپلاستیک ، آلودگی محیط زیست ، زنجیره غذایی ، سلامت انسان ، اختلالات