ارزیابی پایداری پروژه های عمرانی شهرداری تهران با استفاده از شاخص های ترکیبی محیطی (انرژی، آلودگی، منابع طبیعی) (مطالعه موردی منطقه ۲۲ گانه تهران)

پایداری محیطی پروژه های عمرانی شهرداری تهران به عنوان یکی از کلان شهرهای پرچالش قرن ۲۱ نیازمند ارزیابی جامع و یکپارچه است. این پژوهش کاربردی توسعه ای با رویکرد کمی تحلیلی به طراحی شاخص ترکیبی پایداری محیطی (ESI) بر پایه سه بعد کلیدی انرژی، آلودگی و منابع طبیعی پرداخت. زمینه و مسئله: تهران با جمعیتی بیش از ۹ میلیون نفر با رشد بی رویه آلودگی هوا، بیش از ۷۰% انتشار جهانی گازهای گلخانه ای از شهرها، کمبود آب، فرونشست زمین تا ۲۰ سانتی متر (سالانه) و تخریب ۵۰% باغات منطقه ۲۲ مواجه است. پروژه های عمرانی مانند دریاچه چیتگر و پارک های بزرگ علیرغم بودجه ۲۰۰۰ میلیارد تومانی بدون ارزیابی دقیق به افزایش مصرف انرژی تا ۳۰%، اتلاف و آلودگی منجر می شوند. روش شناسی: جامعه آماری شامل پروژه های ۲۲ منطقه و خبرگان بود، نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی اعمال شد. داده ها از اسناد، گزارش ها و پرسشنامه خبرگان گردآوری و با AHP/BWM وزن دهی شد (آلودگی ۰.۴۳؛ انرژی ۰.۳۲؛ منابع طبیعی ۰.۲۵). شاخص ها نرمال سازی و با TOPSIS/VIKOR به ESI تبدیل شدند. ابزارها GIS، Expert Choice، SPSS، Excel. یافته ها: میانگین ESI برابر ۵۶ بود؛ تنها ۲۳% پروژه ها پایدار، ۵۷% نسبتا ناپایدار و ۲۰% کاملا ناپایدار. مشکلات اصلی: مصرف بالای سوخت در راه سازی، آلودگی صوتی، تخریب پوشش گیاهی ساختمان ها و ضعف مدیریت پسماند. مناطق شمالی-غربی پایدارتر و مرکزی -جنوبی آسیب پذیرترند. نتیجه گیری و پیشنهادها: ESI ابزاری موثر برای رتبه بندی پروژه ها و مناطق است. پیشنهادهای مدیریتی شامل الزام ارزیابی ESI پیش از مجوز طرح، اجباری شدن مدیریت پسماند، استفاده از ماشین آلات کم مصرف، حفظ پوشش گیاهی و جبران خسارت است. پیشنهادهای ساختاری شامل تدوین دستورالعمل ESI و آموزش پیمانکاران است. پیشنهاد پژوهشی گسترش مدل به ابعاد اقتصادی-اجتماعی و پیش بینی با یادگیری ماشین. این چارچوب به تحقق SDG ۱۱ و ۱۳ کمک شایانی می کند.

کلیدواژه ها:

پایداری ، محیطی ، ارزیابی پروژه های عمرانی ، شاخص ترکیبی ، ارزیابی پایداری ، مدیریت ، اثرات زیست محیطی