نقش شهرداری در توسعه کشاورزی شهری با استفاده از GIS شناسایی زمینهای بلا استفاده برای کشت بام سبز و عمودی (مطالعه موردی منطقه ۲۲ شهرداری تهران)

شهرنشینی سریع و افزایش جمعیت شهری در تهران به ویژه منطقه ۲۲ چالش های جدی برای امنیت غذایی، مدیریت منابع طبیعی و کیفیت محیط زیست ایجاد کرده است. کاهش زمین های کشاورزی سنتی، بحران آب و افزایش تقاضای غذا ضرورت بهره برداری از فضاهای بلا استفاده شهری را برجسته می سازد. کشاورزی شهری به ویژه بام سبز و کشاورزی عمودی می تواند با استفاده از پشت بام ها و دیوارهای ساختمان ها تولید غذا را افزایش دهد، اثرات جزیره گرمایی را کاهش دهد و به اقتصاد دایره ای و خودکفایی غذایی کمک کند. هدف این پژوهش شناسایی زمین های بلااستفاده منطقه ۲۲ تهران برای توسعه کشاورزی شهری و ارزیابی نقش شهرداری در مدیریت و سیاست گذاری این حوزه است. همچنین مدل پیشنهادی یکپارچه ای برای توسعه کشاورزی شهری مبتنی بر GIS ارائه شده است. روش تحقیق ترکیبی کمی-کیفی و کاربردی بوده و شامل تحلیل GIS، تحلیل چندمعیاره (MCDA) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با کارشناسان شهرداری منطقه ۲۲ است. لایه های کاربری اراضی، ساختمان ها، فضاهای سبز، شبکه معابر و داده های تابش خورشیدی تحلیل شد. سپس زمین ها و بام های بالقوه برای کشاورزی شهری شناسایی گردید و با تحلیل سایه اندازی و ظرفیت سازه ای امکان اجرای بام سبز و مزارع عمودی بررسی شد. نوآوری پژوهش شامل ترکیب کشاورزی افقی بام سبز و کشاورزی عمودی در یک مدل یکپارچه، استفاده از داده های واقعی شهرداری برای مکان یابی مزارع عمودی و تحلیل سایه اندازی میان برج ها و ارائه الگوی سیاستی مدیریتی ویژه شهرداری منطقه ۲۲ است. یافته ها نشان داد که منطقه ۲۲ دارای زمین های ذخیره و بام های نوساز با پتانسیل بالا برای کشاورزی شهری است و GIS و تحلیل MCDA می تواند برنامه ریزی دقیق و عملیاتی را امکان پذیر کند. همچنین نقش شهرداری در ارائه زیرساخت، سیاست گذاری و حمایت از پروژه ها کلیدی است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که ادغام تحلیل مکانی با سیاست گذاری شهری می تواند توسعه کشاورزی شهری، افزایش امنیت غذایی، کاهش فشار محیط زیستی و ارتقای کیفیت زندگی را در منطقه ۲۲ تحقق بخشد و الگویی قابل تعمیم برای سایر کلان شهرها ارائه نماید.

کلیدواژه ها:

کشاورزی شهری ، GIS ، بام سبز ، کشاورزی عمودی ، امنیت غذایی ، شهرداری تهران ، توسعه پایدار