تحلیل و ارزیابی اقتصادی الگوی مصرف انرژی در تولید هندوانه آبی (مطالعه موردی: شهرستان سرایان خراسان جنوبی)

هدف از این پژوهش تحلیل و ارزیابی اقتصادی الگوی مصرف انرژی در تولید هندوانه آبی در مزارع شهرستان سرایان واقع در استان خراسان جنوبی است. با توجه به شرایط اقلیمی خشک منطقه و نقش پررنگ انرژی در فرآیند تامین آب آبیاری، بررسی وضعیت مصرف انرژی و کارایی اقتصادی این محصول از اهمیت بالایی برخوردار است. این تحقیق به صورت میدانی و با روش نمونه گیری تصادفی طبقه بندی شده در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ انجام شد. داده های لازم از ۶۵ بهره بردار جمع آوری و شاخص های انرژی شامل انرژی ورودی، انرژی خروجی، کارآیی مصرف انرژی، انرژی خالص، بهره وری انرژی و شدت انرژی محاسبه شد. همچنین برای تحلیل اقتصادی از شاخص هایی مانند سود خالص و نسبت فایده به هزینه استفاده گردید. نتایج نشان داد که کل انرژی ورودی به تولید هندوانه برابر با ۱۳۰۳۸۸/۰۵ مگاژول در هکتار و انرژی خروجی ۸۷۰۲۰ مگاژول در هکتار است. بیشترین سهم انرژی مصرفی مربوط به الکتریسیته مورد استفاده در پمپاژ آب (۷۴ درصد) بود. شاخص کارآیی مصرف انرژی (۰/۶۷) و انرژی خالص منفی (۴۳۳۶۸/۰۵- مگاژول بر هکتار) نشان داد که تولید هندوانه از نظر انرژی ناکارآمد و انرژی بر است. با این حال، نتایج تحلیل اقتصادی بیانگر سودآوری بالای محصول بود؛ به طوری که نسبت فایده به هزینه ۱/۹۹ و سود خالص معادل ۱۱۴ میلیون تومان در هکتار به دست آمد. به طور کلی می توان نتیجه گرفت که تولید هندوانه آبی در شهرستان سرایان از نظر اقتصادی کاملا مقرون به صرفه است اما از منظر انرژی پایدار نبوده و نیازمند اصلاح در سیستم آبیاری و مدیریت مصرف انرژی می باشد. به کارگیری فناوری های آبیاری کم فشار، پمپ های با راندمان بالا و استفاده از انرژی های تجدیدپذیر می تواند نقش مهمی در بهبود بهره وری انرژی و پایداری تولید محصول ایفا کند.

کلیدواژه ها:

هندوانه ، آبی ، مصرف انرژی ، بهره وری انرژی ، تحلیل اقتصادی ، شهرستان سرایان ، کشاورزی خشک