بررسی اثرات زیست محیطی و اقتصادی ریزگردها بر بهره وری کشاورزی در منطقه سیستان

پدیده ریزگردها به عنوان یکی از چالش های زیست محیطی و اقتصادی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران به ویژه منطقه سیستان، تاثیرات گسترده ای بر بهره وری کشاورزی برجای گذاشته است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات زیست محیطی و اقتصادی ریزگردها بر کشاورزی منطقه سیستان انجام شد. روش تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی-تحلیلی بود و داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۳۴۶ کشاورز در پنج شهرستان منطقه گردآوری شد. شاخص های زیست محیطی شامل تعداد روزهای گردوغبار، دمای سطحی خاک، کاهش شدت نور خورشید و رسوب ذرات معلق و شاخص های اقتصادی شامل عملکرد محصول، هزینه های تولید، قیمت فروش، خسارت بیمه ای و تمایل به مهاجرت بودند. نتایج تحلیل توصیفی نشان داد که میانگین تعداد روزهای گردوغبار ۷۸ روز در سال، دمای سطحی خاک ۳٫۷ درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول و عملکرد محصول ۲/۱ تن در هکتار بود. آزمون های آماری شامل شاپیرو-ویلک، لوین، t مستقل، ANOVA، همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و تحلیل عاملی تاییدی اجرا شد. یافته ها نشان دادند که ریزگردها به طور معناداری موجب کاهش عملکرد محصول (۰.۰۰۱ > p)، افزایش هزینه های تولید (۰.۰۰۲ = p) و افت کیفیت محصولات شده اند. همبستگی منفی بین شدت گردوغبار و عملکرد محصول (۰.۴۶ = r) و همبستگی مثبت با هزینه تولید (۰.۳۹ = r) تایید شد. مدل رگرسیون نشان داد که رسوب ذرات و دمای خاک بیشترین تاثیر منفی را دارند. ریزگردها تهدیدی جدی برای پایداری کشاورزی در سیستان محسوب می شوند و مدیریت منابع طبیعی، احیای تالاب هامون، تثبیت خاک و آموزش کشاورزان از جمله راهکارهای پیشنهادی برای کاهش اثرات این بحران هستند.

کلیدواژه ها:

ریزگردها ، کشاورزی پایدار ، منطقه سیستان ، اثرات زیست محیطی ، بهره وری اقتصادی