بررسی چالش ها و راهکارهای بازافرینی بافت های فرسوده تاریخی شهری

بافت های فرسوده تاریخی شهری به عنوان هسته های هویتی و میراثی شهرها، با چالش های درهم تنیده کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی مواجه هستند که پایداری آن ها را تهدید می کند. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد مروری نظام مند و روش کتابخانه ای، به تحلیل چالش ها و راهکارهای بازآفرینی بافت های فرسوده تاریخی شهری پرداخته است. برای این منظور، منابع علمی معتبر از پایگاه های داده بین المللی شامل Scopus، Web of Science، ScienceDirect و Google Scholar با استفاده از ترکیبی از واژگان کلیدی مرتبط، جستجو و غربالگری شدند. همچنین، گزارش های تخصصی نهادهای بین المللی مانند UN-Habitat و UNESCO به عنوان منابع مکمل مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان می دهد که چالش های اصلی در پنج گروه کلی شامل چالش های کالبدی و عملکردی (فرسودگی سازه ها، کمبود خدمات زیربنایی، پیچیدگی مالکیت)، چالش های اجتماعی (کاهش انسجام محله ای، مهاجرت ساکنان، خطر جنتریفیکاسیون و جابه جایی اجباری)، چالش های اقتصادی (نبود مدل مالی پایدار، بازگشت سرمایه بلندمدت)، چالش های نهادی و مدیریتی (تعدد نهادها، ناهماهنگی میان حفاظت و توسعه) و چالش های زیست محیطی (کاهش کیفیت اکولوژیک، جزیره حرارتی) قابل دسته بندی هستند. در مقابل، راهکارهای موثر در چهار محور اصلی شامل استفاده تطبیقی با رویکرد اقتصاد دایره ای، مشارکت واقعی جامعه محلی در تمام مراحل فرآیند، حکمرانی یکپارچه و هماهنگ کننده، و توجه به عدالت اجتماعی و پیشگیری از جابه جایی ساکنان کم درآمد شناسایی شدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که بازآفرینی موفق بافت های فرسوده تاریخی زمانی محقق می شود که از منطق تخریب و جایگزینی به سمت منطق حفاظت فعال، بهره برداری هوشمندانه و توسعه مشارکتی حرکت کند. پژوهش حاضر با ارائه چارچوبی تحلیلی جامع، می تواند مبنایی برای طراحی سیاست های شهری مبتنی بر شواهد و جهت دهی به پژوهش های آتی در حوزه بازآفرینی بافت های فرسوده تاریخی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده تاریخی ، بازآفرینی شهری ، استفاده تطبیقی ، مشارکت اجتماعی ، حکمرانی شهری ، توسعه پایدار