تحلیل روند بهره برداری از سد سفیدرود در یک دوره ۱۹ ساله: رژیم های فصلی، تغییرات حجم مخزن و دینامیک تامین تقاضا

مدیریت بهینه مخازن سدها، به ویژه در مناطقی با کشاورزی وابسته به آبیاری، مستلزم درک دقیق الگوهای بهره برداری و تعامل بین شرایط هیدرولوژیکی و تقاضاهای پایین دست است. در این پژوهش، داده های روزانه عملیاتی سد سفیدرود (واقع در استان گیلان) طی یک دوره ۱۹ ساله (۱۳۸۵-۱۴۰۴) شامل ورودی، خروجی، مصارف بخشی، حجم مخزن و تراز سطح آب، مورد تحلیل جامع قرار گرفت. هدف اصلی، شناسایی رژیم های فصلی بهره برداری، ارزیابی روند تغییرات حجم مخزن و تحلیل رابطه بین ورودی و خروجی در شرایط مختلف هیدرولوژیکی بود. نتایج نشان داد که میانگین روزانه ورودی و خروجی به ترتیب ۱۱.۶۵ و ۷.۴۲ میلیون مترمکعب بوده و مصرف کشاورزی با ۴.۲۱ میلیون مترمکعب در روز، ۵۶.۷ درصد کل مصارف را تشکیل می دهد. حجم مخزن با کاهش ۷۳.۵ درصدی از ۹۰۶.۵۸ به ۲۴۰.۱۶ میلیون مترمکعب رسیده و درصد پرشدگی از ۷۶ به ۱۲ درصد کاهش یافته است (روند معنی دار در سطح ۰.۰۰۱ > P). چهار رژیم بهره برداری شامل کنترل سیلاب (بهار)، تامین تقاضای کشاورزی (تابستان)، ذخیره سازی (پاییز) و تولید برق آبی (زمستان) شناسایی شد. ضریب همبستگی بین ورودی و خروجی روزانه ۰.۷۸ (۰.۰۰۱ > P) بود. این رابطه در شرایط پرآبی (ضریب رگرسیون ۰.۷۳) به طور معنی داری قوی تر از شرایط کم آبی (ضریب ۰.۴۱) بود که حاکی از رویکرد محافظه کارانه مدیران سد در خشکسالی است. نوآوری این پژوهش در شناسایی کمی رژیم های عملیاتی و تحلیل وابسته به شرایط هیدرولوژیکی رابطه ورودی-خروجی می باشد که می تواند مبنایی برای تدوین قواعد بهره برداری پویا قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سد سفیدرود ، بهره برداری از مخزن ، تحلیل روند ، الگوهای فصلی ، مدیریت منابع آب