تحلیل پویایی مصارف آب در بخش های کشاورزی، شرب و صنعت: مطالعه موردی مبتنی بر داده های بلندمدت سد سفیدرود

مدیریت پایدار منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک، مستلزم درک عمیق از الگوهای مصرف در بخش های مختلف تقاضا است. در این پژوهش، داده های روزانه عملیاتی سد سفیدرود طی یک دوره ۱۹ ساله (۱۳۸۵-۱۴۰۴) شامل مصارف بخش کشاورزی، شرب، صنعت و سایر، به همراه متغیرهای هیدرولوژیکی نظیر ورودی به مخزن و حجم ذخیره، مورد تحلیل جامع قرار گرفت. هدف اصلی، شناسایی و کمی سازی الگوهای زمانی مصرف در بخش های مختلف و ارزیابی تاثیر آن بر پویایی حجم مخزن بود. نتایج نشان داد که بخش کشاورزی با میانگین مصرف روزانه ۴.۲۱ میلیون مترمکعب (MCM) و سهم ۵۶.۷ درصدی از کل مصارف، بزرگترین مصرف کننده آب است. الگوی مصرف کشاورزی فصلی بوده و اوج آن در تابستان (۸.۹۴ MCM/day) همزمان با کمترین میزان ورودی (۴.۳۱ MCM/day) رخ می دهد که منجر به کاهش ۷۳.۵ درصدی حجم مخزن طی دوره مطالعه گردید. بخش شرب با میانگین ۰.۰۱ MCM/day (سهم کمتر از ۱ درصد) و بخش صنعت با مصرف ناچیز (نزدیک به صفر)، سهم قابل توجهی در کل تقاضا نداشته اند. تحلیل همبستگی بین مصرف کشاورزی و حجم مخزن یک رابطه منفی قوی (r = -۰.۸۵) را نشان داد که حاکی از وابستگی شدید ذخایر سد به الگوی مصرف تابستانه است. شناسایی شکاف ۵.۵ MCM/day بین خروجی سد و مصرف کشاورزی در تابستان، نقش کلیدی آب های بین راهی (رودخانه های محلی و زهکش های بازگشتی) را در تامین نیاز شبکه آشکار ساخت. یافته های این پژوهش بر لزوم تمرکز سیاست های مدیریت تقاضا بر بخش کشاورزی از طریق ترویج روش های آبیاری نوین و اصلاح الگوی کشت، و همچنین ضرورت تدوین قواعد بهره برداری پویای مخزن برای سازگاری با نوسانات شدید فصلی تقاضا تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مدیریت منابع آب ، الگوی مصرف ، سد سفیدرود ، بیلان آبی ، تحلیل روند فصلی