طراحی مدل مفهومی ارتقای کیفیت آموزش در مدارس ابتدایی مبتنی بر انگیزش معلمان

کیفیت آموزش در دوره ابتدایی به عنوان یکی از مهم ترین عوامل تعیین کننده اثربخشی نظام های آموزشی، نقش اساسی در شکل گیری پیامدهای یادگیری دانش آموزان دارد. در این میان، انگیزش معلمان به عنوان یک سازه کلیدی و میانجی، نقش تعیین کننده ای در کیفیت عملکرد آموزشی و تحقق اهداف یاددهی–یادگیری ایفا می کند. با این حال، نحوه تعامل عوامل آموزشی، سازمانی، انگیزشی و بازدارنده در تبیین کیفیت آموزش و پیامدهای آن در بافت های آموزشی، به ویژه در زمینه های بومی، کمتر به صورت یکپارچه مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک مدل مفهومی بومی برای تبیین سازوکار ارتقای کیفیت آموزش در مدارس ابتدایی با تاکید بر انگیزش معلمان انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای تحلیل مضمون شبکه ای انجام گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه آموزش ابتدایی و با نمونه گیری هدفمند گردآوری و به صورت نظام مند تحلیل شد. در نتیجه تحلیل داده ها، ۱۰۲ مضمون پایه، ۲۹ مضمون سازمان دهنده و ۴ مضمون فراگیر استخراج شد. مضامین فراگیر استخراج شده شامل مفاهیم و ابعاد کیفیت آموزش، الزامات انگیزشی و سازمانی، چالش های موثر بر کیفیت آموزش، و راهبردهای ارتقای کیفیت آموزش و انگیزش معلمان بود. یافته ها نشان داد که کیفیت آموزش حاصل تعامل چندسطحی میان ابعاد آموزشی، الزامات سازمانی و انگیزشی، چالش های بازدارنده و راهبردهای بهبود است که از طریق تاثیرگذاری بر انگیزش معلمان، پیامدهای آموزشی را شکل می دهند. در این میان، انگیزش معلمان به عنوان سازه محوری مدل، نقش میانجی در پیوند میان شرایط سازمانی و کیفیت آموزش ایفا می کند. همچنین، یافته ها نشان داد که ارضای نیازهای روان شناختی معلمان، شامل خودمختاری، شایستگی و ارتباط، مطابق با نظریه خودتعیین گری، سازوکار اصلی تقویت انگیزش و بهبود عملکرد حرفه ای آنان است. مدل ارائه شده، چارچوبی مفهومی و بومی برای درک پویایی های کیفیت آموزش در مدارس ابتدایی فراهم می کند و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری آموزشی، اصلاح ساختارهای سازمانی و ارتقای انگیزش حرفه ای معلمان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کیفیت آموزش ، انگیزش معلمان مدارس ابتدایی ، نظریه خودتعیین گری ، مدل مفهومی ، تحلیل مضمون.