ارزیابی نقش فناوری های هوشمند در توسعه حمل ونقل پاک و کاهش آلودگی هوای شهری

رشد شهرنشینی، افزایش مالکیت خودرو و تمرکز سفرهای روزانه در شبکه های معابر شهری، آلودگی هوا و اتلاف انرژی را به یکی از پیچیده ترین مسائل مدیریت شهری تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، فناوری های هوشمند زمانی ارزش محیط زیستی ایجاد می کنند که از سطح ابزارهای منفرد فراتر رفته و به مدیریت تقاضای سفر، ارتقای حمل ونقل عمومی، کاهش توقف و کارکرد درجا، برقی سازی هدفمند ناوگان و تصمیم گیری مبتنی بر داده متصل شوند. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی و اولویت بندی نقش مجموعه ای از فناوری های هوشمند در توسعه حمل ونقل پاک و کاهش آلودگی هوای شهری است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی_تحلیلی است و برای وزن دهی معیارها از فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و برای رتبه بندی گزینه های فناوری از تکنیک TOPSIS استفاده می کند. ساختار ارزیابی در پنج معیار اصلی شامل اثربخشی زیست محیطی، کارایی حمل ونقل، بلوغ هوشمندی و داده، امکان پذیری اقتصادی_اجرایی و ابعاد اجتماعی_حکمرانی و پانزده زیرمعیار تدوین شد. برای نمایش کامل فرایند محاسباتی، داده های حاصل از پرسشنامه خبرگان به صورت ماتریس های مقایسات زوجی تنظیم و پس از انجام محاسبات، میزان سازگاری ماتریس ها کنترل شد. نتایج AHP نشان داد معیار زیست محیطی با وزن ۰.۳۶۲ بیشترین اهمیت را دارد و پس از آن کارایی حمل ونقل با وزن ۰.۲۳۸ قرار می گیرد. در رتبه بندی TOPSIS، «حمل ونقل عمومی هوشمند و یکپارچه سازی خدمات جابه جایی» با ضریب نزدیکی ۰.۹۱۵ در رتبه نخست و «مدیریت تطبیقی ترافیک و چراغ های هوشمند» با ضریب ۰.۸۴۷ در رتبه دوم قرار گرفت. یافته ها بیانگر آن است که فناوری هوشمند به خودی خود مترادف حمل ونقل پاک نیست؛ بیشترین اثر زمانی حاصل می شود که داده، کنترل هوشمند و سیاست های تقاضامحور در خدمت جابه جایی جمعی، کم کربن و کم آلاینده قرار گیرند. بر این اساس، مقاله چارچوبی مرحله ای برای سیاست گذاری شهری پیشنهاد می کند که با یکپارچه سازی داده، هوشمندسازی ناوگان عمومی و مدیریت تقاضا آغاز و سپس با برقی سازی و ریزتحرک پاک تکمیل می شود.

کلیدواژه ها:

فناوری هوشمند ، حمل ونقل پاک ، آلودگی هوا ، AHP ، TOPSIS