تبیین نقش بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در افزایش بهره وری منابع و بهبود کیفیت خدمات شهرداری های ایران

بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد یکی از رویکردهای نوین مدیریت مالی بخش عمومی است که با برقرار کردن پیوند میان منابع تخصیص یافته، فعالیت ها، خروجی ها و پیامدهای حاصل از ارائه خدمات، امکان ارزیابی هم زمان هزینه و نتیجه را فراهم می کند. اهمیت این رویکرد برای شهرداری ها از آن جهت است که این نهادها با منابع محدود، تنوع زیاد وظایف و انتظار فزاینده شهروندان برای دریافت خدمات باکیفیت مواجه اند و بنابراین صرف کنترل اقلام هزینه نمی تواند مبنای مناسبی برای تصمیم گیری درباره تخصیص منابع باشد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد در افزایش بهره وری منابع و بهبود کیفیت خدمات شهرداری های ایران انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی تحلیلی است و با رویکرد اسنادی و مرور تحلیلی منابع داخلی و خارجی مرتبط با بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد، مدیریت مالی شهری، ارزیابی عملکرد و خدمات عمومی انجام شده است. برای ترکیب منسجم شواهد، گزاره های اصلی منابع استخراج و با منطق تحلیل مضمون در محورهای ارتباط منابع و نتایج، کارایی تخصیص، کنترل هزینه، شفافیت و پاسخگویی، کیفیت خدمات و الزامات نهادی و اجرایی دسته بندی و تحلیل شدند.یافته های پژوهش نشان می دهد که اثرگذاری بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد بر بهره وری منابع، عمدتا از طریق هدفمند کردن تخصیص بودجه، اولویت بندی برنامه ها بر مبنای نتایج مورد انتظار، توجه به هزینه ارائه فعالیت و خدمت، مقایسه عملکرد واقعی با اهداف و استفاده از اطلاعات عملکردی در تصمیم گیری های بعدی شکل می گیرد. این سازوکارها می توانند از تداوم هزینه های کم اثر، تخصیص های صرفا تاریخی و پراکندگی منابع جلوگیری کرده و زمینه استفاده اقتصادی تر و اثربخش تر از منابع مالی، انسانی و سازمانی را فراهم کنند. از سوی دیگر، هنگامی که شاخص های عملکرد صرفا مالی نباشند و ابعاد کیفیت، پوشش، دسترس پذیری و نتیجه خدمات را نیز منعکس کنند، بودجه به ابزاری برای هدایت منابع به سمت بهبود خدمت تبدیل می شود؛ موضوعی که در مطالعات مربوط به بودجه ریزی عملکردی در حکومت محلی و تلفیق شاخص های غیرمالی نیز مورد تاکید قرار گرفته است. با این حال، تحقق این آثار به خودی خود صورت نمی پذیرد و به وجود داده های معتبر، نظام اطلاعاتی یکپارچه، نیروی انسانی توانمند، اختیارات و مسئولیت های روشن، چارچوب قانونی پشتیبان و فرهنگ سازمانی مبتنی بر پاسخگویی نیاز دارد. در نتیجه، بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد زمانی می تواند به افزایش بهره وری منابع و ارتقای کیفیت خدمات شهری منجر شود که نه به عنوان یک قالب حسابداری، بلکه به عنوان یک نظام مدیریتی برای پیوند برنامه ریزی، تخصیص منابع، سنجش عملکرد، گزارشگری و یادگیری سازمانی استقرار یابد.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی مبتنی بر عملکرد ، شهرداری ، مدیریت مالی شهری ، کیفیت خدمات شهری ، کارایی و اثربخشی