بررسی نقش مولفه های شهر هوشمند در تحقق توسعه پایدار شهری

شتاب شهرنشینی، پیچیده تر شدن مسائل محیطی و اجتماعی، محدودیت منابع و افزایش انتظار شهروندان از کیفیت خدمات عمومی، نظام مدیریت شهری را با ضرورت بازاندیشی در الگوهای برنامه ریزی و اداره شهر مواجه ساخته است. در این میان، شهر هوشمند به عنوان رویکردی چندبعدی مطرح شده که از پیوند فناوری های اطلاعات و ارتباطات، داده، نوآوری، سرمایه انسانی و حکمرانی مشارکتی برای بهبود عملکرد شهر استفاده می کند. با این حال، هوشمندی زمانی دارای ارزش توسعه ای است که پیامد آن به کاهش فشارهای محیطی، ارتقای عدالت و کیفیت زندگی، افزایش تاب آوری، تقویت بهره وری اقتصادی و بهبود کیفیت حکمرانی منجر شود. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش مولفه های شهر هوشمند در تحقق توسعه پایدار شهری و ارائه چارچوبی مفهومی برای تبیین سازوکار اثرگذاری این مولفه هاست. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، مروری-تحلیلی با رویکرد توصیفی است. داده ها و شواهد از طریق مطالعه هدفمند منابع علمی معتبر داخلی و خارجی و اسناد تخصصی مرتبط با شهرهای هوشمند و هدف یازدهم توسعه پایدار گردآوری و با روش تحلیل مضمون و مقایسه مفهومی بررسی شده اند. چارچوب تحلیلی پژوهش بر شش مولفه اقتصاد هوشمند، مردم هوشمند، حکمرانی هوشمند، جابه جایی هوشمند، محیط زیست هوشمند و زندگی هوشمند استوار است و پیامدها در چهار بعد اقتصادی، اجتماعی، محیط زیستی و نهادی توسعه پایدار شهری ارزیابی می شوند. یافته ها نشان می دهد هیچ مولفه ای به تنهایی ضامن پایداری نیست و بیشترین ظرفیت تحول زمانی شکل می گیرد که حکمرانی داده محور و مشارکتی، زیرساخت دیجیتال قابل دسترس، سرمایه انسانی، نوآوری اقتصادی و مدیریت هوشمند منابع در قالب یک نظام یکپارچه عمل کنند. محیط زیست و جابه جایی هوشمند به کاهش مصرف انرژی و آلاینده ها کمک می کنند. مردم و زندگی هوشمند با ارتقای کیفیت زندگی و سرمایه اجتماعی مرتبط اند. اقتصاد هوشمند موجب تقویت نوآوری و بهره وری می شود و حکمرانی هوشمند نقش هماهنگ کننده کل نظام را ایفا می کند. نتیجه اصلی آن است که گذار به شهر هوشمند پایدار باید از فناوری محوری به مسئله محوری و شهروند محوری تغییر جهت دهد و شاخص موفقیت آن نه تعداد سامانه ها و حسگرها، بلکه میزان بهبود قابل سنجش در پایداری و رفاه شهری باشد.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، توسعه پایدار شهری ، حکمرانی هوشمند ، محیط زیست هوشمند ، کیفیت زندگی