ارزیابی تاثیر هوشمندسازی خدمات شهری بر ارتقای پایداری و کیفیت زندگی شهروندان

گسترش فناوری های اطلاعاتی، اینترنت اشیا، سامانه های برخط، تحلیل داده و پلتفرم های یکپارچه، شیوه ارائه خدمات شهری را از الگوی حضوری و واکنشی به الگوی داده محور، پیش نگر و شهروند محور سوق داده است. هدف این پژوهش ارزیابی تاثیر هوشمندسازی خدمات شهری بر دو پیامد کلیدی «پایداری شهری» و «کیفیت زندگی شهروندان» و تعیین اولویت حوزه های مداخله برای مدیریت شهری است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی_تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. برای انجام بررسی تجربی، یک چارچوب پایه ارزیابی برای شهر متوسط ایرانی تدوین شد و داده های حاصل از ۳۸۴ پرسشنامه شهروندی بر مبنای طیف پنج درجه ای لیکرت، همراه با دیدگاه های ۱۵ خبره در حوزه های برنامه ریزی شهری، فناوری اطلاعات، حمل ونقل، محیط زیست و مدیریت شهری، مورد تحلیل قرار گرفت. در مرحله نخست، هشت معیار اثرگذاری با روش SWARA وزن دهی شدند. بیشترین وزن به «ارتقای کیفیت و سرعت دسترسی به خدمات» با وزن ۰٫۱۸۰، «کاهش مصرف منابع و آثار محیطی» با وزن ۰٫۱۶۶ و «افزایش رضایت و کیفیت زندگی» با وزن ۰٫۱۵۱ اختصاص یافت. سپس شش گزینه هوشمندسازی با روش WASPAS ارزیابی شدند. نتایج نشان داد «درگاه یکپارچه خدمات شهروندی» با امتیاز ۰٫۹۵۷ در رتبه نخست، «حمل ونقل و پارکینگ هوشمند» با امتیاز ۰٫۹۳۷ در رتبه دوم و «روشنایی، انرژی و پایش محیطی هوشمند» با امتیاز ۰٫۹۱۷ در رتبه سوم قرار گرفتند. همچنین در چارچوب تحلیلی پژوهش، میانگین ادراک اثر هوشمندسازی بر کیفیت و دسترسی خدمات ۴٫۲۲ از ۵، بر پایداری زیست محیطی ۳٫۹۸ و بر کیفیت زندگی ۴٫۰۳ به دست آمد. جمع بندی پژوهش بیانگر آن است که اثر مثبت هوشمندسازی زمانی پایدار می شود که فناوری با یکپارچگی داده، طراحی فراگیر خدمات، امنیت و حریم خصوصی، سواد دیجیتال و سازوکارهای پاسخگویی نهادی همراه باشد. بنابراین هوشمندسازی باید به عنوان اصلاح هم زمان فرایند، حکمرانی و فناوری تلقی شود، نه صرفا خرید تجهیزات دیجیتال.

کلیدواژه ها:

خدمات شهری هوشمند ، پایداری شهری ، کیفیت زندگی ، SWARA ، WASPAS