ارزیابی اثربخشی مشوق های نوسازی و تجمیع پلاک های ریزدانه بر کیفیت زندگی ساکنان بافت فرسوده منطقه ۱۴ تهران(مطالعه تطبیقی محلات دولاب و مینایی)

ریزدانگی پلاک ها، ناپایداری بناها و نفوذناپذیری شبکه معابر از موانع اصلی نوسازی در بافت فرسوده منطقه ۱۴ تهران است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی این مسئله است که مشوق های مالی، اداری و شهرسازانه و سیاست تجمیع پلاک ها تا چه اندازه از سطح فعال سازی ساخت وساز فراتر می روند و به بهبود کیفیت زندگی ساکنان منجر می شوند. روش پژوهش، کاربردی، کیفی و مبتنی بر مطالعه تطبیقی اسنادی–تحلیلی دو محله دولاب و مینای جنوبی است؛ واژه «مینایی» در عنوان به محدوده رسمی مینای جنوبی اشاره دارد. داده های دوره ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۴ از قوانین و مصوبات، گزارش های اجرایی، شواهد محلی و پژوهش های علمی استخراج و در پنج بعد ایمنی و کیفیت مسکن، دسترسی و محیط، استطاعت و ثبات اقتصادی، پیوندهای اجتماعی و ماندگاری جمعیت، و مشارکت و حکمرانی تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد قدرت شواهد درباره اثر مشوق ها بر تجمیع، صدور پروانه و امکان پذیری ساخت از قدرت شواهد درباره پیامد نهایی کیفیت زندگی بیشتر است. در دولاب، پروژه تجمیع ۷۲ پلاک با مشارکت ۹۴ خانوار و برنامه احداث ۱۸۰ واحد، ظرفیت بالای تسهیلگری و کاهش ریزدانگی را نشان می دهد؛ بااین حال نبود گزارش عمومی از تکمیل، بازگشت خانوارها و ارزیابی پس از سکونت، انتساب بهبود قطعی کیفیت زندگی را ناممکن می کند. در مینای جنوبی، الگوی غالب قابل مشاهده، نوسازی تدریجی و قطعه محور است که فشار جابه جایی هم زمان کمتری دارد، اما توان آن برای اصلاح پیوسته معابر، تامین خدمات و تولید فضای عمومی محدودتر است. نتیجه آنکه تراکم تشویقی، تخفیف عوارض و تسهیلات شرط لازم اما ناکافی اند؛ اثربخشی واقعی زمانی حاصل می شود که امتیاز کالبدی به تضمین بازگشت ساکنان، اسکان موقت، تامین هم زمان خدمات، حفاظت از هویت محله و پایش پیش و پس از مداخله مشروط شود.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده ، تجمیع پلاک ، کیفیت زندگی ، مشوق نوسازی ، منطقه ۱۴ تهران