از خاطره به روایت: نقش خاطره نویسی خلاق در بازیابی صدا و بازسازی مفهوم خانه در ادبیات مهاجرت فارسی زبان

ادبیات مهاجرت فارسی زبان به عنوان یکی از پویاترین و تاثیرگذارترین شاخه های ادبیات معاصر ایران، همواره عرصه ای برای بازنمایی تجربه ی زیسته ی مهاجران و بازتاب دغدغه های وجودی آنان بوده است و در این میان، خاطره نویسی خلاق به عنوان گونه ای خاص از روایت پردازی، نقشی بنیادین در بازآفرینی هویت فردی و جمعی مهاجران ایفا می نماید. این پژوهش با رویکردی کیفی و روش توصیفی‑تحلیلی، به بررسی نقش خاطره نویسی خلاق در بازیابی صدا و بازسازی مفهوم خانه در ادبیات مهاجرت فارسی زبان می پردازد و می کوشد تا نشان دهد چگونه نویسندگان مهاجر با بهره گیری از ظرفیت های هنری خاطره نگاری، می توانند صدای ازدست رفته ی خود را در فضای بیگانه بازجویند و مفهوم خانه را از یک مکان فیزیکی به یک ساختار ذهنی و زبانی تبدیل نمایند. یافته های پژوهش نشان می دهد که خاطره نویسی خلاق، با ایجاد فاصله ای نقادانه میان گذشته و حال، به مهاجران امکان می دهد تا نه تنها به بازسازی هویت پراکنده ی خود بپردازند، بلکه با خلق فضایی روایی میان فرهنگی، پلی میان دو جهان پیشا‑مهاجرت و پسا‑مهاجرت برقرار سازند و از این رهگذر، مفهوم خانه را به مثابه ی یک «فضای سوم» بازتعریف کنند که در آن، مرزهای جغرافیایی و فرهنگی، جای خود را به مرزهای زبانی و خیالی می دهند. از سوی دیگر، پژوهش حاضر بر این نکته تاکید می ورزد که خاطره نویسی خلاق در ادبیات مهاجرت، نه تنها ابزاری برای التیام زخم های روانی و التیام بخشیدن به احساس بی خانمانی است، بلکه کنشی مقاومتی در برابر فراموشی و حاشیه رانی به شمار می رود که از طریق بازنویسی خاطرات فردی و جمعی، امکان بازپس گیری قدرت روایت را برای مهاجران فراهم می آورد و در نهایت، این پژوهش به این نتیجه دست می یابد که خاطره نویسی خلاق، به مثابه ی یک راهبرد ادبی و روان شناختی، می تواند به مهاجران کمک کند تا در عین پذیرش گسست از سرزمین مادری، پیوندی نو با خود و جهان پیرامونشان برقرار سازند و از این طریق، به بازآفرینی هویت و معنای تازه ای برای مفهوم خانه دست یابند.

کلیدواژه ها:

خاطره نویسی خلاق ، ادبیات مهاجرت ، بازیابی صدا ، بازسازی خانه ، هویت