بررسی تاثیر رویکرد مشارکتی در طراحی ساختار بر بهبود عملکرد سازمانی در قیاس با ساختارهای متمرکز ابلاغی (مورد مطالعه: شهرداری تهران)

هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه تاثیر دو رویکرد «مشارکتی» و «متمرکز ابلاغی» در طراحی ساختار سازمانی بر عملکرد سازمانی در شهرداری تهران انجام شده است. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، ترکیبی (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با ۱۵ نفر از مدیران ارشد و کارشناسان خبره شهرداری تهران مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد و مولفه های کلیدی عملکرد سازمانی (شامل سرعت تصمیم گیری، کیفیت خدمات، نوآوری و رضایت شغلی) شناسایی گردید. در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس مولفه های استخراج شده طراحی و بین ۳۸۴ نفر از کارکنان شاغل در مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهران (با استفاده از نمونه گیری طبقه ای تصادفی) توزیع شد. پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ (۰/۸۷) و روایی آن با تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد. داده ها با استفاده از آزمون T مستقل و تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) تجزیه وتحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد که در واحدهایی که ساختار سازمانی با مشارکت کارکنان طراحی شده بود، عملکرد در سه مولفه «نوآوری»، «رضایت شغلی» و «کیفیت خدمات» به طور معناداری بالاتر از واحدهایی بود که صرفا ساختار ابلاغی مدیران را اجرا می کردند (۰/۰۵>p). با این حال، در مولفه «سرعت تصمیم گیری»، تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده نشد که نشان دهنده غلبه مزیت سرعت در ساختارهای متمرکز بر مشارکت است. همچنین، تحلیل مصاحبه ها نشان داد که موانع اصلی پیاده سازی رویکرد مشارکتی در شهرداری تهران شامل «مقاومت مدیران میانی»، «عدم شفافیت در فرایندهای مشارکتی» و «ضعف فرهنگ سازمانی مشارکت پذیر» است.نتیجه گیری: اگرچه رویکرد مشارکتی در طراحی ساختار منجر به بهبود عملکرد در ابعاد کیفی و انسانی می شود، اما پیاده سازی آن در سازمانی با ساختار سلسله مراتبی نظیر شهرداری تهران، نیازمند اصلاح فرهنگ سازمانی، توانمندسازی مدیران میانی و ایجاد سازوکارهای شفاف برای جلب مشارکت موثر کارکنان است. پیشنهاد می شود که شهرداری تهران به جای تغییر یکباره ساختار، به صورت تدریجی و در واحدهای آزمون (پایلوت) این رویکرد را پیاده سازی کند.

کلیدواژه ها:

طراحی ساختار سازمانی ، رویکرد مشارکتی ، عملکرد سازمانی ، ساختار متمرکز ، شهرداری تهران