ساماندهی و احیای محورهای تاریخی–مذهبی محله دولاب با رویکرد ایجاد مسیر گردشگری محله محور در منطقه ۱۴ شهر تهران

محله دولاب در منطقه ۱۴ تهران از معدود پهنه های شهری است که میراث مذهبی زنده، ساختار تاریخی مرکز محله، آیین های محلی و حافظه بین فرهنگی آرامستان های تاریخی را در مجاورت یکدیگر حفظ کرده است. بااین حال، گسست میان عناصر واجد ارزش، فرسودگی و ریزدانگی بخشی از بافت، غلبه حرکت سواره، کمبود خدمات معرفی و ناهم ترازی نهادهای متولی، امکان ادراک یکپارچه این سرمایه را کاهش داده است. هدف پژوهش حاضر تدوین چارچوبی برای ساماندهی و احیای محورهای تاریخی–مذهبی دولاب و تبدیل آن ها به یک مسیر گردشگری محله محور، بدون اخلال در زندگی روزمره ساکنان و اصالت مکان است. پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی است. داده ها از طریق مرور هدفمند منابع علمی، اسناد بازآفرینی، گزارش های رسمی و حرفه ای و منشورهای بین المللی مرتبط تا تیر ۱۴۰۵ گردآوری و با روش تحلیل محتوای جهت دار در شش بعد «تمامیت میراث»، «پیوستگی فضایی و پیاده مداری»، «روایت و تجربه»، «جامعه و اقتصاد محلی»، «دسترسی و مدیریت بازدید» و «حکمرانی و پایش» ترکیب شده اند. یافته ها نشان می دهد سازمان فضایی مناسب برای دولاب، نه یک خط گردشگری منفرد، بلکه شبکه ای شامل سه خوشه «هسته تاریخی–آیینی»، «دروازه زیارتی–حمل ونقلی» و «حافظه و همزیستی» است که با دو حلقه بازدید و یک ستون فقرات پیونددهنده عمل می کند. بسته پیشنهادی شامل مستندسازی و حفاظت اضطراری، بهسازی خردمقیاس فضای عمومی، بازاستفاده سازگار حمام تاریخی، تفسیر چندلایه میراث، توانمندسازی راهنمایان و کسب وکارهای محلی، مدیریت ظرفیت بازدید و تشکیل سازوکار مشترک حکمرانی است. نتیجه پژوهش تاکید می کند که موفقیت مسیر به تقدم حفاظت و کیفیت زندگی بر افزایش تعداد بازدیدکننده، اجرای آزمایشی مرحله ای و مشارکت واقعی جامعه محلی وابسته است.

کلیدواژه ها:

دولاب ، منطقه ۱۴ تهران ، بازآفرینی شهری ، گردشگری محله محور ، میراث مذهبی