واکاوی چالش های اخلاقی و فرهنگی هوش مصنوعی در حفظ زبان و هویت ملی: مطالعه موردی تعامل زبان فارسی و عربی با مدل های زبانی کلان LLMs

چکیده (با گسترش روزافزون مدل های زبانی کلان LLMsدر تولید، ترجمه و پردازش زبان طبیعی، پرسش های تازه ای درباره نسبت این فناوری ها با حفظ زبان، بازنمایی فرهنگی و صیانت از هویت ملی پدید آمده است. مقاله حاضر با تمرکز بر تعامل زبان فارسی و عربی با LLMها، به واکاوی چالش های اخلاقی و فرهنگی ناشی از به کارگیری این سامانه ها در بسترهای زبانی دارای بار هویتی و تمدنی می پردازد. هدف پژوهش، شناسایی و تحلیل الگوهای سوگیری زبانی، کاستی های معناشناختی، دگرگونی های هویتی و پیامدهای اخلاقی احتمالی در پاسخ های تولیدی این مدل ها است. پژوهش از نوع کیفی و توصیفی-تحلیلی است و با رویکرد مطالعه موردی و تحلیل محتوای کیفی خروجی مدل های زبانی، در مواجهه با پرامپت های طراحی شده به فارسی و عربی، انجام شده است. داده ها بر اساس شاخص هایی نظیر دقت زبانی، حساسیت فرهنگی، میزان بازنمایی عناصر هویتی، بی طرفی ارزشی، و انسجام مفهومی تحلیل شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد که LLMها، با وجود توانمندی چشمگیر در تولید متون روان و چندزبانه، در بازنمایی دقیق ظرایف فرهنگی و هویتی فارسی و عربی با محدودیت هایی مواجه اند. این محدودیت ها در قالب سوگیری نسبت به الگوهای زبانی مسلط، یکسان سازی مفهومی، حذف زمینه های تاریخی-فرهنگی و گاه نادیده گرفتن حساسیت های هویتی بروز می یابد. از منظر اخلاقی نیز، مسئله صرفا به خطای زبانی محدود نمی شود، بلکه به بازتولید نابرابری معرفتی، تضعیف تنوع زبانی و شکل گیری نوعی هژمونی فناورانه مرتبط است. بر این اساس، مقاله نتیجه می گیرد که توسعه و بهره برداری از LLMها در حوزه زبان فارسی و عربی مستلزم ملاحظات صریح اخلاقی، غنی سازی داده های بومی، طراحی ارزیابی های حساس به فرهنگ، و مشارکت متخصصان زبان، فرهنگ و اخلاق در چرخه توسعه این سامانه هاست.)

کلیدواژه ها:

مدل های زبانی کلان ، زبان فارسی ، زبان عربی ، هویت ملی ، اخلاق هوش مصنوعی ، سوگیری فرهنگی ، مطالعه موردی.