تمدنی یاران حضرت حجت(عج) در عصر غیبت؛ بازخوانی نظام تکالیف شیعه از غیبت صغری تا غیبت کبری بر پایه ادله اربعه و روش اجتهاد امامیه

پژوهش پیش رو در صدد بازخوانی نظام تکالیف شیعه در عصر غیبت بر پایه الگوی فقهی‑تمدنی یاران حضرت حجت(عج) است. غیبت امام معصوم به مثابه یک دوره تاریخی‑تکلیفی، تحولی بنیادین در ساختار مرجعیت دینی و نظام وظایف فردی و اجتماعی شیعیان پدید آورد که از غیبت صغری با نهاد نیابت خاصه آغاز شد و در غیبت کبری با گسترش نیابت عامه فقها و تکوین نظریه اجتهاد امامیه به بلوغ رسید. این نوشتار با کاربست روش اجتهاد امامیه و استناد به ادله اربعه یعنی قرآن، سنت، اجماع و عقل، به تبیین این مسئله می پردازد که یاران حضرت حجت(عج) در عصر غیبت، نه صرفا منتظران منفعل، بلکه عاملان فعال در عرصه های فردی، اجتماعی و تمدنی هستند که با التزام به نظام تکالیف شرعی، زمینه ساز تمدن اسلامی مبتنی بر فقه پویا و مقاصد شریعت می گردند. یافته های پژوهش نشان می دهد که الگوی فقهی‑تمدنی یاران امام عصر(عج)، ترکیبی از تکالیف عبادی، اخلاقی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است که در چارچوب نظریه انتظار فرج و با رویکرد تمدن سازی توحیدی، جامعه شیعی را از انفعال تاریخی به سوی پویایی و تعالی سوق می دهد. نظام تکالیف مزبور، از شناخت عمیق امام و تجدید عهد روزانه با ولایت تا مشارکت در عرصه های علمی، جهادی و تشکیلاتی را شامل می شود و فقاهت امامیه با تکیه بر اجتهاد پویا و استنباط مستمر از منابع وحیانی، این نظام را در بستر تحولات عصر غیبت، روزآمد و کارآمد می سازد. این پژوهش که به روش توصیفی‑تحلیلی و اجتهادی سامان یافته، بر آن است که الگوی مذکور می تواند پاسخگوی نیازهای فکری و عملی جامعه شیعه در عصر غیبت کبری بوده و بستری برای تحقق تمدن نوین اسلامی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

غیبت صغری ، غیبت کبری ، نظام تکالیف ، اجتهاد امامیه ، تمدن اسلامی