شناسایی و اولویت بندی شایستگی های حرفه ای معلمان برای آموزش محتوای امور تربیتی در عصر فناوری های نوظهور

گسترش فناوری های نوظهور، از جمله هوش مصنوعی مولد، واقعیت افزوده و مجازی، تحلیل یادگیری، شبکه های اجتماعی و محیط های یادگیری هوشمند، ماهیت آموزش و تربیت را دستخوش تغییر کرده است. این تحولات، ضمن فراهم کردن فرصت هایی برای شخصی سازی یادگیری، گسترش مشارکت دانش آموزان و طراحی تجربه های تربیتی تعاملی، چالش هایی مانند نقض حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، وابستگی فناورانه، گسترش اطلاعات نادرست، قلدری سایبری و تضعیف تعاملات انسانی را نیز پدید آورده اند. در چنین شرایطی، آموزش محتوای امور تربیتی نمی تواند صرفا بر انتقال مجموعه ای از مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی متکی باشد؛ بلکه به معلمانی نیاز دارد که بتوانند میان ارزش های تربیتی، اقتضائات روان شناختی دانش آموزان و امکانات و محدودیت های فناوری پیوند برقرار کنند.هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت بندی شایستگی های حرفه ای موردنیاز معلمان برای آموزش محتوای امور تربیتی در عصر فناوری های نوظهور است. پژوهش با رویکرد مروری تحلیلی انجام شد و داده های آن از طریق بررسی اسناد بالادستی آموزش وپرورش، چارچوب های بین المللی شایستگی دیجیتال معلمان، ادبیات نظری یادگیری فناورانه و مطالعات فارسی و انگلیسی مرتبط گردآوری و تحلیل شد. چارچوب های UNESCO AI Competency Framework for Teachers، DigCompEdu و TPACK مبنای اصلی تحلیل قرار گرفتند و با اهداف تربیتی سند تحول بنیادین آموزش وپرورش و برنامه درسی ملی تطبیق داده شدند.یافته های تحلیل نشان داد شایستگی های حرفه ای معلمان امور تربیتی را می توان در پنج بعد اصلی طبقه بندی کرد: ۱. شایستگی تربیتی ارزشی؛ ۲. شایستگی دیجیتال و هوش مصنوعی؛ ۳. شایستگی طراحی و تسهیل تجربه های یادگیری تربیتی؛ ۴. شایستگی اخلاقی، ایمنی و شهروندی دیجیتال؛ و ۵. شایستگی ارزیابی، پژوهش و رشد حرفه ای. در میان این ابعاد، شایستگی اخلاق و ایمنی دیجیتال، تفکر انتقادی نسبت به الگوریتم ها و محتوای رسانه ای، توانایی طراحی فعالیت های تربیتی مشارکتی و حفظ عاملیت و کرامت انسانی، بالاترین اولویت را دارند. بر اساس یافته ها، تحول دیجیتال در امور تربیتی زمانی اثربخش خواهد بود که فناوری در خدمت رابطه تربیتی، هویت یابی سالم، مسئولیت پذیری اجتماعی و رشد اخلاقی دانش آموزان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شایستگی حرفه ای معلمان ، امور تربیتی ، فناوری های نوظهور ، هوش مصنوعی ، شهروندی دیجیتال ، تربیت اخلاقی