واکاوی مضامین تربیتی در اشعار عرفانی و کاربرد آن در ایجاد انگیزش تحصیلی

افت انگیزش تحصیلی در نظامهای آموزشی معاصر، چالشی جدی است که بیش از ۴۰٪ یادگیرندگان را درگیر کرده است. در مقابل، گنجینه ادبیات عرفانی ایران سرشار از آموزههای تربیتی عمیقی است که میتواند انگیزه درونی و معنادار را در دانشآموزان و دانشجویان بازآفرینی کند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مضامین تربیتی در اشعار عرفانی مولانا، عطار، حافظ و سعدی و تبیین کاربرد آن در ایجاد انگیزش تحصیلی انجام شده است. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی از نوع جهتدار صورت گرفت و ابیات مرتبط با مفاهیم تربیتی با نمونهگیری هدفمند انتخاب و با استفاده از کدگذاری باز و محوری تحلیل شدند. مقوله‎ ‎های استخراج‎ ‎شده با مولفه‎ ‎های نظریه‎ ‎های نوین انگیزش (خودتعیینگری، خودکارآمدی و سلسله‎ ‎مراتب نیازها) تطبیق داده شدند. یافته‎ ‎ها هفت مضمون محوری تربیتی را آشکار ساخت: خودشناسی (متناظر با خودمختاری)، خودسازی (متناظر با شایستگی)، مسئولیت پذیری اجتماعی (متناظر با نیاز به ارتباط)، اخلاقمداری، امید و توکل (متناظر با خودکارآمدی)، صبر و پشتکار (متناظر با تابآوری تحصیلی) و عشق به دانش و کمالجویی (متناظر با انگیزش درونی). همپوشانی معناداری میان این مضامین عرفانی و ابعاد انگیزش تحصیلی مشاهده شد. نتیجهگیری میشود که اشعار عرفانی با ایجاد انگیزه وجودی و دمعنامحور، میتوانند انگیزشی پایدارتر از رویکردهای صرفا بیرونی ایجاد کنند. پیشنهاد میشود با بازآفرینی این مضامین در قالب داستانسرایی، بحثهای تاملی و کارگاههای مدیریت هیجان، و نیز توانمندسازی معلمان و تولید محتوای کمکآموزشی، از این ظرفیت غنی در نظام آموزشی بهره گرفته شود‎.‎

کلیدواژه ها:

مضامین تربیتی ، اشعار عرفانی ، انگیزش تحصیلی ، خودتعیینگری ، مولانا ، حافظ ، عطار ، سعدی‎.‎