طراحی و اعتباریابی بسته آموزشی مبتنی بر بازی درمانی شناختی برای بهبود مهارت های اجتماعی دانش آموزان دارای اختلال طیف اوتیسم در دوره ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی بسته آموزشی مبتنی بر بازی درمانی شناختی-رفتاری برای بهبود مهارت های اجتماعی دانش آموزان دارای اختلال طیف اوتیسم در دوره ابتدایی انجام شده است. کودکان مبتلا به اوتیسم به دلیل نقص در تعاملات اجتماعی و پردازش حسی، با چالش های جدی در مهارت های اجتماعی مواجه هستند و کمبود بسته های آموزشی مدون و اعتباریابی شده در این زمینه در ایران، ضرورت انجام این پژوهش را ایجاب کرده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز اول، بسته آموزشی با استفاده از مرور نظام مند متون علمی و تحلیل محتوای کیفی در قالب ۲۰ جلسه ۴۵ تا ۶۰ دقیقه ای طراحی شد. در فاز دوم، اعتباریابی بسته با استفاده از روش های روایی محتوایی انجام گرفت. برای بررسی روایی محتوایی، ۱۲ نفر از متخصصان حوزه روانشناسی تربیتی، روانشناسی بالینی کودک و آموزش ویژه که به صورت هدفمند و با روش گلوله برفی انتخاب شدند، بسته را با استفاده از فرم های نسبت روایی محتوایی‎ ‎و شاخص روایی محتوایی‎ ‎ارزیابی کردند. همچنین پایایی بسته از طریق توافق بین ارزیابان و مطالعه مقدماتی با روش آزمون-بازآزمون بر روی ۳ کودک مبتلا به اوتیسم بررسی شد. یافته ها نشان داد که بسته طراحی شده شامل پنج مرحله اصلی (آماده سازی، شناختی، اجتماعی، تعمیم و تثبیت) است که بر مولفه های کلیدی مهارت های اجتماعی متمرکز شده است. نتایج اعتباریابی نشان داد که تمامی گویه ها دارای مقادیر‎ ‎روایی محتوایی‎ ‎بالاتر از مقدار بحرانی (۰.۵۶) و‎ ‎شاخص روایی محتوایی‎ ‎بالاتر از ۰.۷۹ هستند که بیانگر روایی محتوایی مطلوب بسته می باشد. میانگین امتیاز متخصصان در محورهای پنج گانه ارزیابی (تناسب محتوا با اهداف، جامعیت، قابلیت اجرا، جذابیت و تناسب مدت جلسات) بالاتر از ۴.۲ از ۵ بود که نشان دهنده سطح توافق بالا است. ضریب توافق بین ارزیابان (کاپای کوهن) برابر با ۰.۸۶ و ضریب همبستگی آزمون-بازآزمون در مطالعه مقدماتی برابر با ۰.۸۲ محاسبه شد که نشان دهنده پایایی مطلوب بسته است. بر اساس یافته ها، نتیجه گیری می شود که بسته آموزشی مبتنی بر بازی درمانی شناختی-رفتاری از اعتبار محتوایی و پایایی لازم برخوردار است و قابلیت کاربرد در محیط های آموزشی و بالینی را دارد. پیشنهاد می شود که این بسته در مراکز توانبخشی و مدارس استثنایی مورد استفاده قرار گیرد و والدین نیز در اجرای فعالیت های بازی محور در منزل آموزش ببینند تا تعمیم مهارت ها به محیط طبیعی تسهیل شود. همچنین انجام کارآزمایی بالینی با گروه کنترل و حجم نمونه گسترده تر برای بررسی اثربخشی دقیق تر بسته در پژوهش های آینده توصیه می شود‎.‎

کلیدواژه ها:

بازی درمانی شناختی-رفتاری ، اختلال طیف اوتیسم ، مهارت های اجتماعی ، اعتباریابی ، بسته آموزشی