جستجوی خویشتن در آیینه نظریه های شخصیت: بررسی تطبیقی مفهوم هویت خود در شش پارادایم

مفهوم "هویت خود"‎ ‎یکی از بنیادی ترین و در عین حال پیچیده ترین مفاهیم در روان شناسی شخصیت به شمار می رود. این مقاله با تکیه بر چارچوب نظری کتاب "نظریه های شخصیت" فیست، فیست و رابرتس و با رویکردی تطبیقی مروری به بررسی مفهوم هویت خود در شش پارادایم اصلی نظریه های شخصیت می پردازد: روان پویشی، انسان گرا/وجودی، آمادگی (صفتی)، زیستی/تکاملی، و یادگیری شناختی. همچنین در این مقاله، از ظرفیت های فلسفه اسلامی (اندیشه ابن سینا) به عنوان رویکردی فراپارادایمی برای غنای بیشتر بحث استفاده شده است. پرسش محوری مقاله آن است که هر یک از این پارادایم ها، "هویت خود" را چگونه تعریف و تبیین کرده اند و نقاط اشتراک و افتراق این تعاریف چیست. یافته ها نشان می دهد که باوجود تنوع چشمگیر در تعریف هویت خود در پارادایم های مختلف، می توان چهار مولفه مشترک را شناسایی کرد: انسجام (احساس یکپارچگی)، تداوم (استمرار زمان)، تمایز (منحصربه فردی)، و معناداری (جهت دهی به زندگی). بااین حال، پارادایم ها در تعیین منشا هویت (درون زاد، برون زاد یا تعاملی)، میزان ثبات یا سیالیت آن، و نقش عامل های زیستی، اجتماعی و شناختی در شکل گیری هویت با یکدیگر اختلاف نظر دارند. رویکرد ابن سینا با تفکیک میان "خود" (نفس مجرد) و "هویت فردی" (بروز در تعامل با بدن و جهان)، افق تازه ای در این حوزه می گشاید که می تواند به غنای نظری پژوهش های هویت بیفزاید. در پایان، چارچوبی یکپارچه برای فهم هویت خود ارائه می شود که دربرگیرنده ابعاد زیستی، روان شناختی، اجتماعی و وجودشناختی این سازه است‎.‎

کلیدواژه ها:

هویت ، خود ، هویت فردی ، نظریه های شخصیت