فرصت های هوش مصنوعی و معرفت دینی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل فرصت ها، ظرفیت ها و آثار مثبت هوش مصنوعی در گسترش و توسعه معرفت دینی انجام شده است. با توجه به رشد شتابان فناوری های هوشمند و ورود آنها به عرصه های تولید، توزیع و تفسیر دانش دینی، ضرورت دارد که ظرفیت های این فناوری به صورت نظام مند مورد بررسی قرار گیرد. روش پژوهش در این مقاله از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند منابع معتبر در سه حوزه هوش مصنوعی، معرفت شناسی و علوم اسلامی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی در پنج حوزه اصلی فرصت های چشمگیری برای معرفت دینی ایجاد می کند: (۱) تسهیل دسترسی به منابع دینی (از طریق جستجوی هوشمند و دیجیتال سازی)، (۲) توسعه آموزش دینی (آموزش مجازی، تولید محتوای هوشمند و یادگیری شخصی سازی شده)، (۳) تقویت پژوهش های دینی (تحلیل داده ها، دسته بندی متون و استخراج مفاهیم)، (۴) گسترش تبلیغ و ترویج معارف اسلامی (پاسخگویی به شبهات، تولید محتوای چندرسانه ای و ارتباط با مخاطبان جهانی)، و (۵) حفظ و احیای میراث اسلامی (دیجیتال سازی، ترجمه هوشمند و حفاظت از نسخ خطی). همچنین پیامدهای مثبت این فناوری شامل افزایش آگاهی دینی در جامعه، تسهیل فهم آموزه ها، توسعه مطالعات میان رشته ای، گسترش گفت وگوی ادیان و جهانی شدن معارف اسلامی است. در پایان، پنج الزام کلیدی برای بهره گیری مسئولانه از هوش مصنوعی در معرفت دینی شامل نظارت علمی، اعتبارسنجی منابع، رعایت اصول اخلاقی، حفظ نقش علما و تدوین چارچوب های بومی ارائه شده است. نتیجه نهایی آنکه هوش مصنوعی نه یک تهدید برای معرفت دینی، بلکه ابزاری قدرتمند و مغتنم برای گسترش عدالت معرفتی، تعمیق پژوهش ها و جهانی سازی معارف اسلامی است، مشروط به آنکه در چارچوب ارزش های اسلامی و با نظارت متخصصان دینی به کار گرفته شود‎.‎

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، معرفت دینی ، علوم اسلامی ، فناوری نوین ، دین و فناوری ، مطالعات دینی ، دیجیتال سازی میراث اسلامی‎.‎