بررسی فرصت ها، تهدیدها و راهکارها هوش مصنوعی در معرفت دینی

هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های عصر دیجیتال، به تدریج در حال ورود به عرصه های مختلف از جمله حوزه دین و معرفت دینی است. این پژوهش با هدف بررسی چالش های هوش مصنوعی برای معرفت دینی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی در چهار حوزه اصلی معرفت دینی نقش آفرینی می کند: دیجیتالی سازی منابع دینی، جستجوی هوشمند در متون اسلامی، آموزش مجازی علوم اسلامی و مشاوره دینی مبتنی بر هوش مصنوعی. این فناوری فرصت هایی مانند دسترسی سریع به منابع، تسهیل پژوهش های قرآنی و توسعه آموزش دینی را فراهم کرده است. با این حال، چالش های معرفتی جدی نیز وجود دارد: اعتبارسنجی اطلاعات دینی (زیرا سامانه های هوش مصنوعی امکان تولید پاسخ های نادرست و «توهم» دارند)، بحران مرجعیت علمی (کاهش مراجعه به عالمان دینی)، سطحی شدن فهم دینی (اتکای بیش از حد به پاسخ های آماده)، سوگیری الگوریتمی (تاثیر داده های آموزشی بر پاسخ ها) و تکثر و تعارض اطلاعات. از منظر کلامی و فلسفی، هوش مصنوعی مفاهیمی مانند عقل، آگاهی، اختیار و حقیقت را نیز به چالش کشیده است. چالش های اخلاقی شامل نشر اطلاعات نادرست دینی، جعل متون و فتاوا، نقض مالکیت فکری و کاهش مسئولیت پذیری کاربران است. نتیجه کلی آنکه هوش مصنوعی نمی تواند جایگزین عالمان دینی شود و نقش آن باید به عنوان «ابزاری پشتیبان» در خدمت معرفت دینی تعریف گردد. راهکارهای ارائه شده شامل تقویت سواد دیجیتال دینی، نظارت علمی بر سامانه های هوشمند، مشارکت عالمان دینی در توسعه هوش مصنوعی و تدوین منشور اخلاقی هوش مصنوعی اسلامی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، معرفت دینی ، دین و فناوری ، چالش های معرفتی ، الهیات دیجیتال ، علوم اسلامی.