تفسیر هوشمند قرآن؛ تحول روش یا تحریف معنا

پیشرفت سریع هوش مصنوعی در پردازش زبان های طبیعی، حوزه تفسیر قرآن را با پرسشی بنیادین مواجه ساخته است: آیا کاربست ابزارها و روش های هوشمند در فهم قرآن، می تواند گشاینده افق های تازه ای در تفسیر باشد و «تحول روش» را رقم زند، یا به دلیل نادیده گرفتن لوازم اجتهاد و قواعد زبان شناسی سنتی، ناگزیر به «تحریف معنا» می انجامد؟ این مقاله با روش توصیفی‑تحلیلی و با تمرکز بر شناسایی ضوابط تمایزدهنده، به دنبال پاسخ به همین پرسش است. ابتدا مفاهیم تفسیر هوشمند، تحول روش، تحول معنا و تحریف معنا تعریف و مرزبندی می شوند. سپس ظرفیت های تحول آفرین هوش مصنوعی، همچون کشف الگوهای معنایی پنهان و شبکه سازی مفهومی، در کنار عرصه ها و اسباب تحریف زایی آن، مانند حذف سیاق یا غلبه داده های کمی بر معنای کیفی، تبیین می گردد. هسته مرکزی مقاله، تدوین ضوابط و شرایطی در سه سطح «ضوابط عام»، «شرایط خاص» و «نظاره گری هوشمند» است که تحت آنها تفسیر هوشمند در مسیر تحول روش باقی می ماند و از سراشیبی تحریف معنا مصون می ماند. نتیجه آنکه هوش مصنوعی به خودی خود نه تحول آفرین است و نه تحریف زا؛ بلکه رعایت مجموعه ای از ضوابط روش شناختی، از جمله شفافیت الگوریتم، تقید به سبب نزول و سیاق، و حضور مفسر در حلقه اعتبارسنجی، شرط لازم برای تحول آفرینی آن است.

کلیدواژه ها:

تفسیر هوشمند ، هوش مصنوعی ، تحول روش ، تحول معنا ، تحریف معنا ، ضوابط تفسیری ، قرآن کاوی دیجیتال.