نقش نرم افزارهای رایانه ای در بستر سازی پژوهش های فلسفی؛ راهکارها، فرصت ها و چالش ها (با تکیه بر معاجم موضوعی فلسفه اسلامی تولیدشده در مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور)

با پیشرفت فناوری های دیجیتال، نرم افزارهای رایانه ای به ابزاری ضروری و بستری بی بدیل برای انجام پژوهش های علمی تبدیل شده اند. در این میان، علوم اسلامی و به تبع آن فلسفه اسلامی نیز، به ویژه با تلاش های مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، از این تحول فناورانه بهره مند شده اند و توانسته اند در حوزه های مختلف اسلامی، به ویژه فلسفه اسلامی، نرم افزارهای پژوهشی ارزشمندی تولید کنند. این مقاله به بررسی چگونگی بستر سازی و نقش نرم افزارهای کامپیوتری، اعم از نرم افزارهای کتابخانه ای و معاجم موضوعی، در تسهیل پژوهش های فلسفی می پردازد و تبیین می کند که چگونه می توان با بهره گیری از فناوری های نوین رایانه ای، کیفیت و کمیت تحقیقات در این حوزه را ارتقاء بخشید. در این راستا، راهکارهایی برای شناخت و استفاده بهینه از این ابزارها جهت پیشبرد پژوهش در فلسفه اسلامی و نیز فرصت ها و چالش های پیش رو مورد بررسی قرار می گیرد. به ویژه، نرم افزارهای معجم موضوعی فلسفه اسلامی و کاربرد آن ها در پژوهش های فلسفی تحلیل می شود. پژوهش و جست وجو در متون فلسفی می تواند به دو شیوه «جست وجوی لفظی» و «جست وجوی مفهومی» انجام گیرد؛ اما جست وجوی لفظی به تنهایی پاسخ گوی نیازهای پژوهشگران نیست و ضرورت دارد امکاناتی برای جست وجوی مفهومی فراهم شود. یکی از ابزارهای موثر در این زمینه، معاجم موضوعی هستند که می توانند پژوهشگران را تا حد زیادی به نتایج مطلوب نزدیک کنند. با بررسی نحوه تحلیل محتوای متون فلسفی بر اساس موضوع، نمایه، کلیدواژه و سیستم های جانبی (مانند مشترکات، مترادفات، مرتبطات و...) در معاجم موضوعی، اهمیت فوق العاده این ابزارها در تسهیل و دقت هرچه بیشتر در فرآیند تحقیق و پژوهش، به ویژه در قالب جست وجوی مفهومی، برای پژوهشگران علوم فلسفی و حکمت اسلامی روشن می شود. این رویکرد می تواند زمینه ساز تولید علمی و ارتقای کیفی و کمی پژوهش در این حوزه باشد.

کلیدواژه ها:

نرم افزار ، معاجم موضوعی فلسفه ، جست وجوی مفهومی ، کتابخانه دیجیتال