معماری پایدار و به کارگیری مصالح گیاهی در ساخت و ساز مناطق روستایی ایران

این مقاله مروری با هدف بررسی نظام مند پتانسیل ها، چالش ها و راهبردهای به کارگیری مصالح گیاهی بومی در راستای تحقق اهداف معماری پایدار و اقتصاد چرخشی در مناطق روستایی ایران نگاشته شده است. با توجه به بحران های زیست محیطی جهانی و لزوم کاهش ردپای کربن در صنعت ساختمان، این تحقیق به بازتعریف و ارزیابی مجدد مصالح سنتی با رویکردی نوین می پردازد. این پژوهش با روش مرور نظام مند و با تحلیل محتوای کیفی متون علمی انجام شده است. جستجو در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و بین المللی مانند ScienceDirect, Scopus, Scholar Google, Magiran, SID با کلیدواژه های مرتبط و در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ میلادی صورت گرفت. در نهایت ۲۲ منبع معتبر و به روز که مستقیما به موضوع پژوهش مرتبط بودند، انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها حاکی از آن است که مصالح گیاهی بومی ایران نظیر کاه و کلش گندم و برنج، نی، و پسماندهای کشاورزی، دارای مزایای قابل توجهی از نظر عملکرد حرارتی، عایق کاری بهینه، تنظیم رطوبت داخلی، کاهش مصرف انرژی عملیاتی و کاهش ردپای کربن (carbon embodied) هستند. این مصالح به طور ذاتی با شرایط اقلیمی متنوع ایران سازگار بوده و در صورت تلفیق با فناوری های نوین (مانند نانو افزودنی ها و کامپوزیت های پیشرفته) می توانند به عنوان مصالحی رقابت پذیر و پایدار مطرح شوند. با این حال، موانعی جدی از جمله مقاومت فرهنگی در برابر مصالح سنتی، ضعف مقررات ملی ساختمان در حمایت از مصالح سبز، نبود استانداردهای فنی مدون و رقابت با مصالح صنعتی ارزان قیمت توسعه این مصالح را محدود کرده است. ارزش این مقاله در ارائه یک تحلیل یکپارچه و به روز از جنبه های فنی، زیست محیطی، اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی استفاده از مصالح گیاهی است. این پژوهش با تاکید بر پیوند دانش بومی و فناوری های معاصر چارچوبی جامع برای سیاست گذاران، معماران و مهندسان ارائه می دهد و راهکارهای عملی برای نوسازی و ترویج این مصالح در چارچوب اقتصاد چرخشی و توسعه پایدار روستایی پیشنهاد می نماید.

کلیدواژه ها:

معماری پایدار ، مصالح گیاهی ، ساخت و ساز ، روستایی ، ایران ، کاهگل ، بتن ، کاهگل توسعه ، پایدار ، انرژی تجدیدپذیر