تحلیل فقهی ادله قاعده لاضرر با تکیه بر کتاب سنت و عقل

قاعده لاضرر و لاضرار از مهمترین قواعد فقهی در نظام حقوقی اسلام است که نقش گسترده ای در استنباط احکام شرعی و تنظیم روابط اجتماعی دارد. این قاعده بر نفی هرگونه حکم یا عملی دلالت دارد که موجب ضرر و زیان قابل توجه برای افراد شود و از همین رو در بسیاری از ابواب فقهی از عبادات و معاملات گرفته تا حقوق خانواده و مسائل اجتماعی مورد استناد فقها قرار گرفته است. اهمیت این قاعده به اندازه ای است که برخی آن را از قواعد بنیادین فقه اسلامی دانسته اند که در رفع احکام ضرری و تامین عدالت اجتماعی نقش اساسی ایفا می کند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی - توصیفی به بررسی ادله قاعده لاضرر و آثار فقهی آن پرداخته است. در این راستا، نخست آیات قرآن کریم مرتبط با نفی ضرر و منع اضرار مورد بررسی قرار گرفته و سپس مهمترین روایات این باب، به ویژه حدیث مشهور لا ضرر ولا ضرار فی الاسلام و ماجرای سمره بن جندب تحلیل شده است. همچنین مبنای عقلی قاعده و دیدگاه فقها درباره قلمرو و مفاد آن تبیین گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قاعده لاضرر دارای پشتوانه ای استوار در کتاب، سنت و عقل بوده و به عنوان یکی از قواعد مهم فقهی نقش موثری در رفع احکام ضرری، حفظ حقوق افراد و تحقق عدالت در جامعه اسلامی دارد.

کلیدواژه ها:

قاعده لاضرر ، ادله فقهی ، حدیث لاضرر ، قواعد فقهی ، آثار فقهی