ارتباط شاهنامه فردوسی و شعوبیه

جنبش شعوبیه نهضتی ایرانی علیه برتری جویی نژادی اعراب بود که ریشه در بحران هویتی مسلمانان غیرعرب داشت. این جنبش که نام آن برگرفته از کلمه شعوب در آیه «یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر وانثی وجعلناکم شعوبا وقبائل لتعارفوا ان اکرمکم عند الله اتقاکم ان الله علیم خبیر» است، از دوره اموی آغاز شد و در دوران خلافت عباسیان به اوج خود رسید. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول تاریخی و ادبی بررسی می کند که چگونه «شاهنامه» سروده ابوالقاسم فردوسی همچون ابزاری قدرتمند برای احیای حافظه جمعی ایرانی و بازسازی هویت ملی در تقابل با گفتمان برتری جویی عربی عمل کرد. یافته ها نشان می دهد که فردوسی با بازتعریف مفهوم ایران خوئی و تقدیس تاریخ پیش از اسلام پلی میان گذشته باستانی و حال اسلامی ایجاد کرد و با این کار پایه های فکری جنبش شعوبیه را که سال ها پیش شکل گرفته بود، تثبیت و جاودانه ساخت. این مطالعه استدلال می کند که شاهنامه پاسخی فرهنگی به چالش های هویتی بود که ریشه در همان تنش های نژادی دوران عباسی داشت.

کلیدواژه ها:

شاهنامه فردوسی ، جنبش شعوبیه ، هویت ایرانی ، تاریخ ایران ، ادبیات فارسی ، فرهنگ اسلامی