اعتبار و آثار قراردادهای BNPL در حقوق ایران

گسترش فناوری های مالی و توسعه تجارت الکترونیکی الگوهای سنتی پرداخت و انعقاد قرارداد را با تحولات بنیادین روبه رو ساخته است. یکی از مهم ترین جلوه های این تحول قراردادهای BNPL است که به موجب آن، مصرف کننده کالا یا خدمت را در زمان حال دریافت می کند و پرداخت بهای آن را به آینده موکول می سازد. این قراردادها هر چند از حیث کارکرد اقتصادی با نهادهایی مانند بیع نسیه و فروش اقساطی شباهت دارند، اما در مدل های نوین و پلتفرمی به دلیل حضور واسطه، مالی، اعتبارسنجی دریافت اقساط، اعمال ضمانت اجرا و ارتباط با داده های مصرف کننده دارای ساختاری متفاوت و پیچیده تر هستند. هدف مقاله حاضر، بررسی اعتبار، ماهیت و آثار قراردادهای BNPL در حقوق ایران است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این قراردادها در حقوق ایران اصولا باطل یا نامعتبر نیستند و می توانند در پرتو اصل آزادی قراردادها و ماده ۱۰ قانون مدنی پذیرفته شوند؛ مشروط بر آنکه شرایط اساسی صحت معامله، قواعد آمره، نظم عمومی، اخلاق حسنه و موازین فقهی از جمله منع ربا، غرر و اکل مال به باطل رعایت شود. همچنین آثار این قراردادها نسبت به مصرف کننده، فروشنده و پلتفرم باید به صورت مستقل تحلیل گردد؛ زیرا ابهام در نقش پلتفرم، هزینه های تاخیر، شروط ناعادلانه و ضعف حمایت از مصرف کننده می تواند موجب اختلافات حقوقی و اجرایی شود. نتیجه مقاله آن است که پذیرش قراردادهای BNPL در حقوق ایران باید همراه با شفافیت، تنظیم مسئولیت طرفین و تدوین چارچوب حمایتی ویژه باشد.

کلیدواژه ها:

BNPL ، اعتبار قرارداد ، حقوق مصرف کننده ، تجارت الکترونیکی ، فقه معاملات