تحلیل فقهی - حقوقی قاعده درء و کارکرد آن در نظام عدالت کیفری اسلام با تاکید بر جرائم حدی

بر قاعده درء از قواعد اساس آن در صورت وجود، شبهه اجرای حدود منتفی می شود و از قواعد مهم فقه کیفری اسلام است که متوقف می شود. این قاعده در طول تاریخ فقه اسلامی نقش مهمی در تحدید قلمرو مجازاتهای شدید، به ویژه حدود، ایفا کرده و به عنوان یکی از مهمترین جلوه های احتیاط در دماء، اعراض و نفوس شناخته می شود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مبانی فقهی و حقوقی قاعده در چیست و این قاعده چگونه در نظام عدالت کیفری معاصر قابلیت تفسیر و اعمال دارد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قاعده درء نه تنها ریشه در روایات معتبر و سیره قضایی صدر اسلام دارد، بلکه با اصولی همچون اصل احتیاط در مجازات، تفسیر مضیق قوانین کیفری، اصل برائت و حمایت از کرامت انسانی نیز همخوانی دارد. همچنین بررسی ها نشان می دهد که کارکرد این قاعده در حقوق کیفری معاصر می تواند از یک قاعده صرفا فقهی فراتر رفته و به عنوان ابزاری برای تضمین دادرسی عادلانه، جلوگیری از اشتباه قضایی و محدودسازی اعمال کیفرهای شدید مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه آنکه قاعده در را باید یکی از مهمترین سازوکارهای تقنینی و قضایی اسلام در راستای انسانی سازی عدالت کیفری دانست.

کلیدواژه ها:

قاعده درء ، حدود ، شبهه ، فقه کیفری ، عدالت کیفری ، اصل برائت