دادرسی الگوریتمی پیش بینی آرا، چالش های حق دفاع و تهدید استقلال قضایی

هوش مصنوعی با سرعتی شگرف در حال نفوذ به نظام های دادرسی کیفری و مدنی است؛ از ابزارهای پیش بینی ریسک تکرار جرم گرفته تا نرم افزارهای تهیه ی پیش نویس آرای قضایی. اگرچه این فناوری ها وعده ی افزایش کارایی، کاهش اطاله دادرسی و مهار سوگیری های انسانی را می دهند اما به موازات آن اصول دادرسی منصفانه را با تهدیدهایی بنیادین روبرو کرده اند. مقاله ی حاضر با روش مرور روایی و تحلیلی انبوه پژوهش های پنج سال اخیر را بررسی می کند تا چالش های الگوریتمی سازی دادرسی را در سه محور «حق دفاع موثر»، «استقلال قاضی» و «حق بر محاکمه ی انسانی» صورت بندی کند. یافته ها نشان می دهند که مسئله ی اصلی نه صرفا سوگیری آماری، بلکه ساختار مات و غیرقابل اعتراض الگوریتم ها است که اصل تناظر و حق بر توضیح را تضعیف می کند. علاوه بر این پدیده ی سوگیری اتوماسیون قاضی را به عامل تاییدکننده ی خروجی ماشین بدل ساخته و استقلال حرفه ای او را فرو می کاهد. سرانجام غیاب همدلی و رحمت در منطق الگوریتمی، دادرسی را از آیینی انسانی به پردازشی مکانیکی تنزل می دهد. مقاله با اشاره ی تطبیقی به تجربه دادگاه های هوشمند چین، مقررات اتحادیه ی اروپا و تلاش های نوپای ایران بر ضرورت طراحی انسان محور، شفافیت الگوریتمی و حفظ نظارت معنادار انسانی به عنوان شروط حداقلی مشروعیت دادرسی الگوریتمی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، دادرسی الگوریتمی ، استقلال قضایی ، شفافیت الگوریتمی ، سوگیری ، اتوماسیون