واکاوی معناشناختی «امانه» در قرآن و امکان خوانش آن به مثابه «مسئولیت اکولوژیک»

پژوهش حاضر به واکاوی معناشناختی مفهوم «امانه» در قرآن کریم می پردازد؛ با توجه به بحران های زیست محیطی معاصر این مطالعه ضرورت بازخوانی مفاهیم بنیادین دینی برای پاسخ به دغدغه های اکولوژیک را نشان می دهد. مساله کلیدی آن است که آیا می توان آموزه قرآنی امانت را چارچوبی برای بازتعریف رابطه انسان و طبیعت و تبیین مسئولیت اکولوژیک او دانست؟ رویکردهای موجود غالبا بر ابعاد اخلاقی اجتماعی امانت متمرکز بوده و نسبت آن با محیط زیست را کاوش نکرده اند. در مقابل این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مطالعه کتابخانه ای آیات و تفاسیر و با معناشناسی مفهومی و رویکردی سنتزگرا، شبکه معنایی «امانه» در قرآن را واکاوی کرده و نشان می دهد «امانه» مفهومی توسعه یابنده است از حوزه فقهی اجتماعی (اموال و مناصب) به حوزه الهیاتی وجودی. تکلیف، عقل و اختیار امانت در قرآن مسئولیتی وجودی و ناشی از عهد الهی است که با مفهوم خلافت پیوند می خورد. سه گانه مفهومی، امانت، خلافت میزان پارادایمی ارائه می دهد که در آن طبیعت امانتی الهی، انسان امین و خلیفه و هدف حفظ تعادل آفرینش است. بر این اساس، مسئولیت اکولوژیک تجلی عینی ادای همان امانت بزرگ است.

کلیدواژه ها:

امانت ، معناشناسی قرآنی ، مسئولیت اکولوژیک ، خلافت ، اخلاق زیست محیطی اسلامی