ملاک شناسی احتکار و بررسی امکان تعمیم مصادیق احتکار مبتنی بر ملاک های شرعی

احتکار به عنوان یکی از مصادیق بارز اخلال در نظام اقتصادی و تضییع حقوق عمومی در آموزه های اسلامی به شدت مورد نکوهش قرار گرفته و حرمت آن مورد اتفاق فقهای اسلامی است. با این حال در روایات اسلامی تنها به برخی کالاهای خاص مانند گندم، جو، خرما، روغن و نمک اشاره شده است. این مقاله در پی آن است که با استخراج ملاک ها و معیارهای شرعی تحقق احتکار از متون دینی و آرای فقها، امکان تعمیم مصادیق آن به کالاها و خدمات نوپدید در عصر حاضر را بررسی کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که ملاک هایی چون نیاز عمومی، جامعه، انحصار، قصد گران فروشی، ایجاد اخلال در بازار، سوء استفاده از نیاز مردم و حبس کالا از جمله عناصر کلیدی در تحقق عنوان احتکار هستند. بر این اساس می توان مصادیق روایی را تمثیلی دانست و حکم احتکار را به کالاها و خدماتی چون دارو، سوخت، خدمات درمانی و ارتباطی در شرایط خاص تعمیم داد حتی اگر در زمره کالاهای سنتی نباشند. این تحلیل، ظرفیت فقه اسلامی را در پاسخ گویی به مسائل مستحدثه اقتصادی نشان داده و زمینه ساز تدوین سیاست های فقهی حقوقی موثر در مقابله با پدیده های نوین احتکاری خواهد بود.

کلیدواژه ها:

احتکار ، ملاک ، شناسی فقه ، اسلامی مصادیق ، نوپدید ، نیاز عمومی ، انحصار