شناسایی مضامین کلیدی تاب آوری اجتماعی در محلات آسیب پذیر در برابر بلایای طبیعی: رویکردی بر مشارکت محله محور

هدف: هدف اصلی این پژوهش ارائه الگوی جامع ارتقای تاب آوری محله محور در برابر مخاطره زلزله با تاکید بر ظرفیتهای مشارکت اجتماعی در کلان شهرهای ایران است. با توجه به لرزه خیزی بالای بستر جغرافیایی و ضرورت عبور از رویکردهای صرفا کالبدی، این تحقیق به دنبال تبیین مولفه هایی است که از طریق تقویت سرمایه اجتماعی و پیوندهای محله ای، تاب آوری و پایداری عملکردی را در زمان وقوع بحران تضمین می کنند. روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کیفی است که با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل ۱۲ نفر از خبرگان حوزه های مدیریت بحران، جامعه شناسی شهری و معتمدین محلی بوده که به روش نمونه گیری هدفمند گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق بود و برای تحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون استفاده گردید. جهت اعتباربخشی به یافته ها از تکنیک بازبینی توسط مشارکت کنندگان و مثلث سازی داده ها از طریق نظارت متخصصان حوزه تاب آوری شهری بهره گرفته شد. یافته ها: تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها منجر به شناسایی مضمون فراگیر و مضمون محوری گردید. مضامین فراگیر شناسایی شده شامل «ظرفیت های شبکه سازی اجتماعی»، «آموزش و آگاهی بخشی انطباقی»، «حکمرانی محله محور و تسهیل گری»، «تطبیق پذیری کالبدی، عملکردی و پایداری سرمایه اجتماعی» می باشد. نتایج نشان داد که نهادینه سازی گروه های داوطلب محله ای، ارتقای اعتماد متقابل بین شهروندان و مدیریت شهری و تجهیز فضاهای عمومی محله برای پاسخ اضطراری، کلیدی ترین ارکان این الگو هستند. نتیجه گیری: الگوی نهایی پژوهش نشان می دهد که ارتقای تاب آوری در برابر زلزله در ایران بیش از آنکه وابسته به راهکارهای صرفا سازه ای باشد، مستلزم تقویت زیرساخت های انسانی و بازتعریف نقش ساکنان از مشارکت کنندگان منفعل به بازیگران فعال در مدیریت بحران است. این الگو می تواند به عنوان نقشه راهی برای مدیران شهری و برنامه ریزان اجتماعی در جهت ایجاد محلات خودسازمانده، ارتقای توان تطبیقی جامعه بومی و رسیدن به پایداری اجتماعی در مواجهه با مخاطرات طبیعی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، اجتماعی ، مشارکت محله محور ، مدیریت بحران ، زلزله ، تحلیل مضمون ، پدافند غیر عامل اجتماعی