راهبردهای تدریس مطلوب در کلاس های چندپایه ابتدایی: مطالعه ای کیفی با معلمان ابتدایی

کلاس های چندپایه یکی از ساختارهای مهم اما کمتر مطالعه شده آموزش ابتدایی در مناطق روستایی و کم جمعیت هستند که به دلیل ناهمگنی سنی و تحصیلی دانش آموزان، پیچیدگی های آموزشی ویژه ای دارند. با وجود نقش حیاتی این کلاس ها در تحقق عدالت آموزشی، شواهد پژوهشی نشان می دهد که برنامه های رسمی تربیت معلم و منابع آموزشی موجود، تناسب کافی با الزامات تدریس در کلاس های چندپایه ندارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین راهبردهای تدریس برخاسته از تجربه عمل معلمان کلاس های چندپایه انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد توصیفی–تفسیری است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۰ معلم کلاس های چندپایه مقطع ابتدایی با سابقه ۳ تا ۲۰ سال تدریس در شهرستان شاهین دژ گردآوری شد. تحلیل داده ها به صورت توصیفی–تفسیری و مبتنی بر شناسایی الگوهای تکرارشونده در تجربه های زیسته معلمان انجام گرفت.یافته ها نشان داد که از نظر معلمان شرکت کننده، معلمان بدون اتکا به الگوهای رسمی دانشگاهی، در عمل از مجموعه ای از راهبردهای نسبتا منسجم بهره می گیرند که شامل مدیریت زمان به صورت لایه ای و هم پوشان، استفاده از طرح درس های سیال و ترکیبی، یادگیری همیارانه بین سنی، تولید محتوای چندسطحی خودساخته و تکیه بر دانش حرفه ای شکل گرفته از تجربه عمل است. این الگوها بیانگر آن است که دانش حرفه ای معلمان کلاس های چندپایه ماهیتی موقعیتی، عمل محور و وابسته به بافت دارد و عمدتا از طریق بازاندیشی حرفه ای و حل مسئله در شرایط واقعی کلاس شکل می گیرد.نتایج پژوهش نشان می دهد که چالش اصلی کلاس های چندپایه نه ذات این ساختار، بلکه فقدان به رسمیت شناختن و انتقال نظام مند دانش تجربی معلمان به نظام تربیت معلم و سیاست گذاری آموزشی است. بر این اساس، بازنگری در برنامه های تربیت معلم، طراحی دوره های ضمن خدمت مبتنی بر تجربه زیسته معلمان و تولید منابع آموزشی چندسطحی متناسب با واقعیت کلاس های چندپایه، ضرورتی اساسی برای ارتقای کیفیت آموزش در این کلاس ها به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

کلاس های چندپایه ، راهبردهای تدریس ، دانش حرفه ای معلم ، یادگیری همیارانه ، پژوهش کیفی