مرجعیت علمی امام باقر(ع) و احیای مقبولیت اجتماعی تشیع: تحلیل تاریخی سازوکارهای تولید دانش، تربیت نخبگان و بازسازی هویت شیعی

دوران امامت امام محمد باقر(ع) یکی از مهم ترین دوره های تاریخ تشیع محسوب می شود. این دوره از یک سو با تداوم فشارهای سیاسی حکومت اموی علیه شیعیان و از سوی دیگر با ضعف تدریجی ساختار خلافت اموی همراه بود. در چنین فضایی، امام باقر(ع) راهبردی مبتنی بر تولید معرفت دینی، تبیین آموزه های اصیل اسلامی، تربیت نخبگان علمی و تثبیت مرجعیت علمی اهل بیت(ع) را در پیش گرفت. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع تاریخی، حدیثی و مطالعات معاصر، به بررسی نقش مرجعیت علمی امام باقر(ع) در احیای مقبولیت اجتماعی تشیع می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که امام باقر(ع) با بهره گیری از فرصت های سیاسی ناشی از تزلزل حکومت اموی، موفق شد از طریق ایجاد شبکه گسترده علمی، مقابله با جریان های انحرافی، گسترش آموزش معارف اسلامی و تربیت شاگردان برجسته، سرمایه اجتماعی شیعه را بازسازی کند و زمینه های گسترش نفوذ اجتماعی و فکری تشیع را فراهم آورد. این روند در نهایت به شکل گیری نهضت علمی گسترده عصر امام صادق(ع) انجامید و هویت فکری شیعه را در جهان اسلام تثبیت کرد.

کلیدواژه ها:

: امام باقر(ع) ، مرجعیت علمی ، تشیع ، سرمایه اجتماعی ، هویت شیعی ، نهضت علمی.