عامل های هوش مصنوعی؛ از ابزار تا کنشگران حقوقی در معماری اکوسیستم هوش مصنوعی

تحول شتابان هوش مصنوعی در سال های اخیر، ماهیت عامل های هوشمند را از سطح ابزارهای صرفا اجرایی به سوی کنشگرانی با درجه بالایی از خودمختاری، توانایی تصمیم گیری و تعامل با محیط پیرامون سوق داده است. این دگردیسی بنیادین، پرسش های نوینی را در باب جایگاه این عامل ها در معماری اکوسیستم هوش مصنوعی و نسبت آن ها با نظام های حقوقی موجود مطرح می سازد. مقاله حاضر با هدف بررسی تحول نقش عامل های هوش مصنوعی از ابزارهای منفعل به کنشگرانی با ظرفیت اثرگذاری حقوقی، به تحلیل ابعاد فنی، فلسفی و حقوقی این موضوع پرداخته است. در این راستا، ضمن تبیین مفاهیم بنیادین عامل هوشمند و معماری اکوسیستم هوش مصنوعی، چالش های نظری و عملی ناظر بر شناسایی شخصیت حقوقی برای این عامل ها، مسئولیت مدنی و کیفری ناشی از اقدامات آن ها و نیز الزامات تنظیم گری هوشمند در قبال این پدیده نوظهور مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عامل های هوش مصنوعی به دلیل دارا بودن ویژگی هایی همچون خودمختاری، قابلیت یادگیری و تصمیم گیری مستقل، از چنان ظرفیتی برخوردارند که آن ها را از قلمرو ابزارهای سنتی خارج و در آستانه ورود به عرصه کنشگران حقوقی قرار می دهد، هرچند که اعطای شخصیت حقوقی کامل به آن ها با موانع جدی فلسفی و حقوقی روبه رو است. روش پژوهش در این مقاله، تحلیلی-توصیفی با رویکردی میان رشته ای است که با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و اسناد حقوقی معتبر، به بررسی ابعاد مختلف موضوع پرداخته است. نتایج حاکی از آن است که معماری اکوسیستم هوش مصنوعی نیازمند بازتعریف نقش عامل ها در چارچوبی است که ضمن حفظ کارایی و نوآوری، پاسخگوی چالش های حقوقی و اخلاقی ناشی از عاملیت آن ها باشد.

کلیدواژه ها:

عامل هوش مصنوعی ، شخصیت حقوقی ، مسئولیت مدنی ، اکوسیستم هوش مصنوعی ، معماری عامل محور