بررسی تطبیقی مولفه های غنایی و ساختار روایی در منظومه «خسرو و شیرین» نظامی و «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی با تاکید بر شیوه تقلید و نوآوری

منظومه «خسرو و شیرین» نظامی گنجوی از برجسته ترین آثار غنایی ادب فارسی است که به سبب برخورداری از ساختار روایی منسجم، شخصیت پردازی هنرمندانه و تصویرسازی های بدیع، الگویی تاثیرگذار برای شاعران پس از خود به شمار می آید. یکی از مهم ترین منظومه هایی که در سنت نظامی سرایی و با تاثیرپذیری از این اثر پدید آمده، منظومه «جمشید و خورشید» سلمان ساوجی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مولفه های غنایی و ساختار روایی در دو منظومه «خسرو و شیرین» و «جمشید و خورشید» می پردازد و میزان تاثیرپذیری سلمان ساوجی از نظامی گنجوی و همچنین جلوه های نوآوری وی را تبیین می کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که سلمان ساوجی در طراحی کلی روایت عاشقانه، شیوه شخصیت پردازی، توصیف جمال معشوق، بهره گیری از گفت وگوهای عاشقانه و کاربرد برخی تصاویر و مضامین غنایی، به طور آشکار از نظامی تاثیر پذیرفته است. با این حال، وی با ایجاد تغییراتی در پیرنگ داستان، گسترش عنصر سفر، افزایش نقش حوادث ماجراجویانه و ارائه برخی تصویرسازی های تازه، کوشیده است هویت مستقلی برای اثر خود پدید آورد. همچنین بررسی ساختار روایی دو منظومه نشان می دهد که «خسرو و شیرین» بیش از «جمشید و خورشید» از انسجام روایی و عمق روان شناختی شخصیت ها برخوردار است، در حالی که منظومه سلمان ساوجی در خلق فضاهای داستانی متنوع و بهره گیری از عناصر خیال انگیز توفیق بیشتری داشته است. در مجموع، «جمشید و خورشید» را می توان نمونه ای موفق از تداوم سنت نظامی سرایی دانست که ضمن وفاداری به الگوهای روایی و غنایی «خسرو و شیرین»، زمینه هایی از نوآوری و خلاقیت ادبی را نیز به نمایش گذاشته است.

کلیدواژه ها:

نظامی گنجوی ، سلمان ساوجی ، خسرو و شیرین ، جمشید و خورشید ، ادبیات غنایی ، روایت شناسی ، تقلید ادبی ، نوآوری ، بینامتنیت.